Fimmtudagurinn 19. september 2019

Blašamašur Der Spiegel leitar leiša śr fjįrmįlakreppu į Ķslandi - segir žjóšina svo sérstęša aš ašrir geti lķtiš sótt ķ smišju hennar


10. janśar 2014 klukkan 21:15

Žżska vikublašiš Der Spiegel birti ķ 2. tbl. 2014 sem kom śt 6. janśar grein eftir Guido Mingels undir fyrirsögninni: Upp śr hyldżpinu: Leit aš lęrdómi af endurreisn Ķslands. Greinin kom ķ enskri žżšingu į vefsķšunni Spiegel Online föstudaginn 10. janśar. Hér birtist śtdrįttur śr henni.

Žaš sem geršist į Ķslandi į įrunum 2008 til 2011 er talaš um sem eina verstu fjįrmįlakreppu ķ sögunni. Žaš viršist lķklegt aš aldrei fyrr hafi žjóš tekist aš safna svo miklu fé mišaš viš höfšatölu ašeins til aš tapa žvķ aš nżju į skömmum tķma. Į Ķslandi, žar sem ķbśarnir eru ašeins 320.000, hefur hins vegar aš žvķ er viršist tekist į koma hlutum į réttan kjöl aš nżju į skemmri tķma en įšur žekktist. Frį 2011 hefur verg landsframleišsla vaxiš aš nżju nś sķšast um 2%. Žaš sem meira er aš laun hękka, žjóšarskuldir lękka og rķkisstjórnin hefur endurgreitt hluta af milljöršunum sem fengnir hafa veriš aš lįni frį 2008 frį Alžjóšagjaldeyrissjóšnum – į undan įętlun. Žaš er traustvekjandi.

Hvaš ķ ósköpunum geršu žeir sem ašrir geta ekki gert? Getum viš lęrt eitthvaš af žeim?

Įsgeir Jónsson hagfręšingur segir blašamanninum aš fyrstu skżringuna į „ķslenska kraftaverkinu“ sé aš finna ķ Žżskalandi. Žżskir bankar hafi lįnaš ķslenskum bönkum mikla fjįrmuni eftir aš frelsi kom til sögunnar į ķslenskum fjįrmįlamarkaši į tķunda įratugnum. Žjóšverjar séu enn žann dag ķ dag mestu lįnardrottnar Ķslendinga en įriš 2010 hafi žeir įtt 20 milljarša evru kröfur į hendur Ķslendingum. Žjóšverjar séu hins vegar veikir fyrir Ķslendingum. Wagner hafi meira aš segja leitaš ķ smišju til žeirra viš smķši ópera sinna.

Blašamašurinn segir aš Paul Krugman Nóbelsveršlaunahafi ķ hagfręši sé hrifinn af žvķ sem gerst hafi į Ķslandi og hafi męlt meš svipušum ašgeršum annars stašar. Leišin sé žessi: Leyfiš veikum bönkum ykkar aš falla, lįtiš gengiš falla ef žiš rįšiš žvķ sjįlfir, takiš upp fjįrmagnshöft og reyniš aš foršast endurgreišslu į erlendum lįnum.

Žetta kann aš viršast mjög eigingjörn forskrift – og hśn var žaš, segir blašamašurinn. Ķrar hafi dęlt milljöršum af skattfé inn ķ bankakerfi sitt til aš fjįrmįlastofnanir gętu stašiš ķ skilum viš lįnardrottna sķna, Ķslendingar hafi hafnaš žeirri leiš ķ tveimur žjóšaratkvęšagreišslum. Žeir hafi ekki séš hvers vegna žeir ęttu aš bęta fyrir gręšgi erlendra fjįrfesta sem hafi sótt til Ķslands vegna hįrra vaxta.

Žegar blašamašurinn spyr Įsgeir Jónsson hvort hann hafi slęma samvisku vegna žess sem įkvešiš hafi veriš į Ķslandi hristir hann höfušiš og segist hafa veriš ķ hópi žeirra sem hafi varaš viš bólunni löngu įšur en hśn sprakk. Nś sé hann spenntur fyrir nżjum tękifęrum landsins sem lķkist žeim sem įvallt hafi veriš fyrir hendi: „Haršduglegt fólk. Heilbrigt lżšręši. Góš menntun. Feršamennska. Nįttśruaušlindir eins og vindur, vatnsorka og jaršhitaorka. Og sjįvarśtvegur. Hvar vęrum viš įn sjįvarśtvegs?“ er haft eftir Įsgeiri.

Blašamašurinn hittir Valla Höskuldsson sem hann segir aš sé nżkominn śr veišferš į togara ķ Noršur-Ķshafiš. Hann hafi um tķma starfaš hjį Glitni en sķšan fariš aftur į sjóinn eftir aš bankinn varš gjaldžrota.

Žį ręšir blašamašurinn viš Skśla Mogensen fjįrfesti og segir sögu hans. Hann hafi selt Oz til Nokia og tališ sér skylt aš flytjast frį Montreal aftur til Ķslands til aš leggja sitt af mörkum viš endurreisnina. „Ég vissi aš ég yrši aš fara aftur heim, aš žeir gętu haft not af mér nśna. Mér og peningum mķnum,“ segir Skśli viš blašamanninn sem segir frį Wow Air og fjįrfestingu Skśla ķ félaginu og lķfręnni orku en Skśli eigi 25% ķ Carbon Recycling International. Skśli hafi aš markmiši aš fyrirtękiš framleiši 3 milljónir lķtra af gręnu eldsneyti įriš 2014, um 3% af heimsmarkašnum.

Blašamašurinn vekur mįls į endurnżjanlegri orkuframleišslu į Ķslandi og segir aš nś hafi ašeins veriš virkjuš 25% af nżtanlegri vatnsorku og jaršhitaorku og žess vegna vilji Landsvirkjun leggja lengsta sęstreng ķ heimi til aš selja Bretum gręna orku įriš 2020. Skśli Mogenesen segir aš į žvķ įri verši allir bķlar į ķslenskum vegum knśnir endurnżjanlegri orku.

Žį hittir blašamašurinn Ragnheiši Eirķksdóttur sem helgi sig prjónaskap, hafi gefiš śt DVD um prjónaašferšir og feršist um heiminn til aš kynna žęr undir merki fyrirtękis sķns, Knitting Iceland. Hśn hafi auk žess rannskaš įstar- og kynlķf Ķslendinga.

Loks hittir blašamašurinn Bjarna Benediktsson fjįrmįla- og efnahagsrįšherra sem hafi veriš tķmabundinn, hann sé 43 įra en viršist ašeins 30 įra. Hann sé formašur Sjįlfstęšisflokksins sem sé kominn aš nżju til valda žótt hann hafi veriš viš völd žegar hruniš hafi oršiš og margir erlendir fjölmišlamenn hafi oršiš undrandi voriš 2013 aš Ķslendingar hefšu sent „fyrrverandi brennuvarga inn ķ nżtt slökkviliš sitt“ eins og blašamašurinn oršar žaš.

Hann spyr Bjarna hvort hann hafi slęma samvisku vegna žess sem geršist. „Ég get ekki meš sanni sagt žaš, nei. Mašur getur ekki tekiš į sig sök vegna mistaka annarra. Mér vęri ljśft aš geta greitt til baka allar erlendar skuldir. Žaš er einfaldlega ekki hęgt. Žvķ mišur. Fleiri spurningar?“

Af hverju tókst Ķslendingum eitthvaš sem Grikkjum og Spįnverjum mistókst? Rįšherrann skżtur sér undan spurningunni segir blašamašurinn meš žeim oršum aš sér finnist ekki til neins aš leita samanburšar viš sušur-evrópskar vandamįlažjóšir. Öfugt viš žęr hafi Ķslendingar alltaf haldiš śti frįbęrum rķkisstofnunum og rķkisskuldir hafi veriš mjög lįgar. „Vandinn var einungis bundinn viš įbyrgšarleysi einkaašila,“ segir hann. „Svo veršur hann aš fara. Fundir,“ segir blašamašurinn.

Hann veltir undir lok greinar sinnar fyrir sér hvaš lęra megi af Ķslendingum. Meginnišurstaša hans er aš ķslenska žjóšin hafi algjöra sérstöšu. Lķtiš annaš sé unnt aš taka meš sér frį landinu en nokkrar ljósmyndir. Engan lęrdóm sem nżta megi annars stašar. Žvķ sem fari śr skoršum į Ķslandi megi kippa ķ lag meš meiri hraša žar en annars stašar. Erfitt sé aš grķpa til sömu rįša og Ķslendingar hafi gert ķ stęrri og flóknari samfélögum.

Žį séu Ķslendingar aš einangra sig enn frekar eins og sjįist af žvķ aš eitt hiš fyrsta sem nż rķkisstjórn hafi gert hafi veriš aš setja ašildarvišręšurnar viš ESB į ķs. Bošskapurinn viršist vera aš Ķslendingar séu sjįlfum sér nógir.

Hann vitnar ķ Įsgeir Jónsson sem óttast „efnahagslega og andlega einangrun“ landsmanna ķ framtķšinni. Žaš skorti erlenda fjįrfesta og śtflutningstekjur ekki nógu hįar. Samlandar sķnir viršist varla fylgjast lengur meš žvķ sem gerist annars stašar ķ heiminum. „Viš veršum hins vegar aš opna okkur fyrir heiminum; annars sökkvum viš örugglega ķ nęstu kreppu.“

Ķ lokin vitnar blašamašur Spiegel ķ Bjarna Žórsson skemmtikraft sem efni til sżningar ķ Hörpu til aš kenna śtlendingum „aš verša ķslenskir į 60 mķnśtum“ og ķ žvķ efni sé mikilvęgast aš tileinka sér žaš sem felist ķ setningunni: „Žetta reddast.“

 
Senda į Facebook  Senda į Twitter  Vista sem pdf  Prenta

 
Pistill

Umsóknarferli ķ andaslitrum - straumhvörf hafa oršiš ķ afstöšu til ESB-višręšna - réttur žjóšar­innar tryggšur

Žįttaskil uršu ķ samskiptum rķkis­stjórnar Ķslands og ESB fimmtudaginn 12. mars žegar Gunnar Bragi Sveinsson utanrķkis­rįšherra aftenti formanni rįšherrarįšs ESB og višręšu­stjóra stękkunarmįla ķ framkvęmda­stjórn ESB bréf. Textinn sem gildir gagnvart ESB er į ensku. Žar segir: „The Government of...

 
Mest lesiš
Fleiri fréttir

Kolbeinn Įrnason: Óžarfi aš ręša frekar viš ESB vegna afstöšu Brusselmanna ķ sjįvar­śtvegsmįlum - tvęr Evrópu­skżrslur styšja sjónarmiš LĶŚ

Kolbeinn Įrnason, framkvęmda­stjóri Lands­sambands ķslenskra śtvegs­manna (LĶŚ) segir aš ķ tveimur nżlegum Evrópu­skżrslum, frį Hagfręši­stofnun HĶ og Alžjóša­mįla­stofnun HĶ, komi fram rök sem styšji žį afstöšu LĶŚ aš Ķsland eigi aš standa utan ESB. Žį segir hann óžarfa aš ganga lengra ķ višręšum viš ES...

Noršurslóšir: Risastórir öskuhaugar fastir ķ ķs?

Rannsóknir benda til aš hlżnun jaršar og sś brįšnun hafķss, sem af henni leišir geti losaš um 1 trilljón śrgangshluta śr plasti, sem hafi veriš hent ķ sjó og sitji nś fastir ķ ķsbreišum į Noršurslóšum. Žetta segja rannsakendur aš geti gerzt į einum įratug. Mešal žess sem rannsóknir hafa leitt ķ ljós er aš slķkir öskuhaugar séu aš myndast į Barentshafi.

Žżzkaland: Merkel segir ESB ekki bandalag um félagslega žjónustu

Angela Merkel liggur nś undir haršri gagnrżni fyrir ummęli, sem hśn lét falla, nś nokkrum dögum fyrir kosningar til Evrópu­žingsins žess efnis aš Evrópu­sambandiš vęri ekki „socialunion“ eša bandalag um félagslega žjónustu.

Holland: Śtgönguspįr benda til aš Frelsis­flokkur Wilders tapi fylgi

Śtgönguspįr, sem birtar voru ķ Hollandi ķ gęrkvöldi benda til aš Frelsis­flokkur Geert Wilders muni tapa fylgi ķ kosningunum til Evrópu­žingsins sem hófust ķ gęrmorgun og aš žingmönnumhans į Evrópu­žinginu fękki um tvo en žeir hafa veriš fimm. Žetta gengur žvert į spįr um uppgang flokka lengst til hęgri ķ žeim kosningum.

 
 
    Um Evrópuvaktina     RSS