Er hægt að byggja upp traust á milli Sjálfstæðis­flokks og Vinstri grænna?

Steingrímur J. Sigfússon, formaður VG og stuðningsmenn hans líta vafalaust svo á, að þeir hafi unnið fullnaðarsigur á hinni svonefndu órólegu deild í þingflokki VG á flokksráðsfundinum sl. laugardag. Og auðvitað er það verulegur sigur fyrir Steingrím að hafa sýnt fram á í atkvæðagreiðslu að hann hafi stjórn á sínum flokki. Fyrir fundinn höfðu verið sterkar efasemdir í hans eigin röðum um að svo væri. Svo að það er létt yfir stuðningsmönnum Steingríms J. eftir fundinn.

Það er ekki ástæða til að efast um að grasrótin í VG er einlæg í andstöðu sinni við aðild Íslands að ESB. Hitt er ljóst, að forystusveit flokksins leggur svo mikla áherzlu á að halda stjórnarsamstarfinu við Samfylkinguna, að hún er tilbúin til að ganga út á yztu nöf í aðildarferlinu.

Innan forystusveitar VG er beinlínis hatur á Sjálfstæðisflokknum. Þetta kemur skýrt fram í ályktun flokksráðsins um ESB, þar sem flokksmenn eru hvattir til að „vera á varðbergi gagnvart hatrömmum tilraunum hægriaflanna til að reka fleyg í raðir vinstrimanna.“ Hafa einhverjar slíkar tilraunir staðið yfir? VG-forystan virðist trúa því að svo sé. Þessi afstaða til Sjálfstæðisflokksins á sér auðvitað djúpar rætur. Kalt stríð í hálfa öld skilur eftir sig spor. Og í ljósi þess, að stjórnmálahreyfing vinstri manna beið hvern ósigurinn á fætur öðrum í átökum við Sjálfstæðisflokkinn á þeim tíma er auðvelt að skilja, að forystumenn þeirrar hreyfingar séu tilbúnir til að ganga býsna langt til að halda þeim völdum, sem hrunið færði þeim í hendur.

En eru þeir tilbúnir til að ganga svo langt og er hatrið á Sjálfstæðisflokknum svo mikið, að frekar vilji þeir að þjóðin afsali sér fullveldi sínu, en starfa með þeim, sem þeir óumdeilanlega eiga málefnalega samleið með í málefnum Íslands og ESB? Forystumenn VG verða að draga andann djúpt og horfast í augu við sjálfa sig í þeim efnum. Svavar Gestsson hefur kallað eftir upplýsingum um það, sem gerðist á dögum kalda stríðsins. Það er sjálfsagt að þær upplýsingar komi fram, sem á annað borð hafa ekki enn komið fram. En þá verður líka að gera þá kröfu til Svavars og félaga, að allar upplýsingar komi fram af þeirra hálfu um samskipti þeirra við Sovétríkin og Austur-Þýzkaland og önnur kommúnistaríki eftir atvikum. Um skeið voru þeir mjög uppteknir af Rúmeníu! Vel má vera, að slík gagnkvæm hreinsun á andrúmslofti sé forsenda þess, að Sjálfstæðisflokkur og Vinstri grænir geti starfað saman með eðlilegum hætti að þeim málefnum, sem flokkarnir eru sammála um. Það er einhver fáránleiki á ferðinni, þegar forystumenn VG tala um, að því er virðist í alvöru, að svonefndir hægriöfgamenn séu sveimandi yfir vötnum í VG!

Ein af ástæðunum fyrir því, að forystu VG tókst að fá meirihluta fulltrúa á flokksráðsfundinum á sitt band er sú, að forystan gekk mjög langt til móts við þá gagnrýni, sem fram hefur komið á aðlögunarferlið. Það er erfitt að sjá, hvernig hægt er að halda því áfram eftir að samþykkt flokksráðs VG liggur fyrir vegna þess, að þar er skýrt tekið fram, að ekki megi gera neinar breytingar á íslenzkri stjórnsýslu eða lögum í þeim eina tilgangi að laga íslenzka stjórnkerfið fyrirfram að reglum ESB áður en afstaða íslenzku þjóðarinnar liggur fyrir. En það er einmitt þetta, sem aðlögunarferlið gengur út á. Standi forystumenn VG við þessa samþykkt er ljóst að aðlögunarferlið er í uppnámi, eins og Ásmundur Einar Daðason, alþingismaður VG hefur bent á eftir flokksráðsfundinn. En standa þeir við samþykktina og fylgja henni fram? Um það hljóta að vera miklar efasemdir að fenginni reynslu. Þó er ekki ástæða til að ætla forystumönnum VG allt það versta fyrirfram en það kemur fljótt í ljós, hvort þeir standa við stóru orðin frá flokksráðsfundinum. Hið sama á auðvitað við um IPA-styrkina, sem flokksráðið hefur hafnað. Streyma þeir eftir sem áður til ráðuneyta Samfylkingar?

Komi í ljós á næstu mánuðum, að forystumenn VG fylgi ekki eftir samþykkt flokksráðsins, sem þýðir í raun, að aðlögunarferlið verið stöðvað má búast við, að ólgan, sem verið hefur í grasrót VG á undanförnum vikum brjótist fram á nýjan leik og þá af enn meiri þunga en áður. Þess vegna ættu þeir stuðningsmenn Steingríms J., sem nú telja sig hafa unnið fullnaðarsigur að ganga hægt um gleðinnar dyr!

Það er svo annað mál, að sú totryggni, sem enn er á milli VG og Sjálfstæðisflokksins frá gamalli tíð er farin að þvælast fyrir eðlilegri framvindu íslenzkra stjórnmála. Og hér skal ekki dregið úr því, að hún sé gagnkvæm. Það er ekkert auðvelt að tala við menn í Sjálfstæðisflokknum um, að þessir tveir flokkar geti átt málefnalega samleið á mikilvægum sviðum. Þótt ótrúlegt megi virðast var þessi tortryggni einna minnst á seinni hluta Viðreisnaráranna. Þá voru þroskaðir og lífsreyndir menn við stjórnvölinn á báðum vígstöðvum og þjóðin þurftu mjög á samstöðu að halda.

Þjóðin þarf líka á samstöðu að halda nú en margt bendir til að gjáin á milli ólíkra stjórnmálaafla sé breiðari en verið hefur lengi. Það eitt háir allri framþróun. Fátt er mikilvægara í stjórnmálum okkar nú en byggja upp traust á milli Vinstri grænna og Sjálfstæðisflokksins.