Stórþjóðadekur á leiðtogafundum í klofnu ESB

Leiðtogafundur ESB-ríkjanna 28. og 29. júní áréttaði enn frekar en áður tvískiptinguna innan ESB. Mario Monti, forsætisráðherra Ítalíu, krafðist fundar í 17 ríkja evru-hópnum þegar við blasti að 27 ríkja ESB-hópurinn hafði náð samkomulagi um 120 milljarða vaxtar-samning að ósk Françcois Hollandes Frakklandsforseta. Monti sagðist ekki taka í mál að samþykkja vaxtar-samninginn nema Ítalir fengju eitthvað fyrir sinn snúð. Mariano Rajoy, forsætisráðherra Spánar, tók í sama streng. Þeir tóku vaxtar-samninginn í gíslingu til að knýja fram lausn í öðru máli.

Monti og Rajoy vildu búa þannig um hnúta að það yrði ekki til þess að auka skuldabyrði ríkissjóðs Spánar að evru-ríkin réttu bönkum í Madrid hjálparhönd og Ítalir þyrftu ekki að sæta sömu afarkostum og Grikkir hafa gert ef að því kæmi að þeir þyrftu neyðaraðstoð. Þessi krafa þeirra átti ekki heima á fundi ESB-leiðtoganna 27 heldur á fundi evru-leiðtoganna 17. Þeir gengu því til næturfundar sem stóð fram undir morgun föstudaginn 29. júní.

Málamiðlun náðist. Allir sögðust sáttir við niðurstöðuna. Gengi evrunnar hækkaði og brúnin léttist á mönnum í kauphöllum víða um heim. Hve lengi áhrif þessa leiðtogafundar duga til að róa markaði kemur í ljós. Monti sagði Ítali ekki þurfa á neyðaraðstoð á meðan ró ríkti á mörkuðum.

Þegar rætt er um leiðtogafundinn beinist athygli aðeins að leiðtogunum í fjórum stóru evru-ríkjunum. David Cameron, forsætisráðherra Breta, stendur utan við þrætur vegna evrunnar og segist hafa tekið af skarið um að Bretar leggi ekki meira af mörkum til að bjarga hinni sameiginlegu mynt. Monti og Rajoy voru upp við vegg fyrir fundinn og efnahagur ríkja þeirra á brúninni, Hollande vildi fá vaxtarsamninginn samþykktan, Merkel varð að koma til Berlínar með niðurstöðu til að þýska þingið samþykkti ríkisfjármálasamninginn sem er hjartans mál hennar auk þess sem varanlegi björgunarsjóður evrunnar, ESM, beið afgreiðslu þingsins.

Við þessar aðstæður kom ekki aðeins í ljós að sáttmálar ESB krefjast tvískiptingar leiðtogahópsins við töku lykilákvarðana heldur einnig hitt að skiptingin milli norðurs og suðurs innan ESB er skýrari en áður. Franska blaðið Le Monde sagði í forsíðufyrirsögn eftir leiðtogafundinn að leiðtogar í suðri hefðu sett Merkel stólinn fyrir dyrnar. Á þennan hátt áréttar blaðið klofning innan ESB sem er ekki reistur á sáttmálum ESB heldur á ólíkum pólitískum og efnahagslegum viðhorfum sem ráðast af mismunandi áherslum eftir því hvort þjóðir búa í suður- eða norðurhluta ESB.

Engum blöðum er um það að fletta að Hollande, Rajoy og Monti hafa lagt á ráðin fyrir leiðtogafundinn um hvernig þeir ættu að ná fram helstu baráttumálum sínum hvað sem liði andstöðu Merkel. Niðurstaðan er málamiðlun að því leyti að ekkert er minnst á evru-skuldabréf sem eru eitur í beinum Merkel og hún fékk samþykkt að komið yrði á sameiginlegu bankaeftirliti undir stjórn Seðlabanka Evrópu, að minnsta kosti á evru-svæðinu og kannski víðar innan ESB.

Á fyrsta sólarhring eftir fund af þessu tagi skal engu slegið föstu um hver hin endanlega niðurstaða verður. Leiðtogarnir draga stóru línurnar síðan koma lögfræðingarnir og segja hvað af þeim rúmast innan ESB-sáttmála og reglna og hvernig framkvæmdinni skuli háttað vegna ESB-regluverksins. Í smáa letrinu geta falist skilyrði sem koma einhverjum á óvart. Meginvandinn við þessa fundi er einmitt sá að þar eru menn að glíma við að láta eitthvað rúmast innan umsaminna og gildandi reglna sem kannski gerir það ekki og þeir forðast að taka af skarið á afgerandi hátt af ótta við að verða leggja niðurstöðu sína í dóm kjósenda. Lýðræðishalli og stórþjóðadekur innan ESB magnast því oftar sem leiðtogarnir hittast. Tíðir fundir þeirra auka hins vegar ekki á samstöðuna, úrslitakostir og tal um sigur eins á kostnað annars leiðir aðeins til frekari sundrungar innan ríkjahópsins þótt yfirlýst markmið ráðandi afla sé að stíga skref til aukins samruna.