Hælisleitendur í skjóli ríkis­stjórnar­innar

Nú er við völd ríkisstjórn sem telur að Íslandi sé helst til sóma að taka við fleiri flóttamönnum en verið hefur. Það sé þjóðinni til skammar að hér hafi ekki fleiri pólitískum flóttamönnum verið veitt hæli en sagan sýni. Úr þessu verði að bæta.

Ísland er aðili að landamærasamstarfi, Schengen-samstarfinu, sem reist er á því að ríkin sameinast um ytri landamæri og gæslu þeirra en innan svæðisins geta menn ferðast án þess að sýna vegabréf. Skyldan til að sanna hver maður er þegar stigið er upp í flugvél hefur meira að segja verið afnumin hjá nokkrum flugfélögum. Grundvallarreglan er að sá sem vill fá rétt til að ferðast um Schengen-svæðið verður að sýna löggilt skilríki þegar hann kemur inn á það. Í mörgum tilvikum er óhjákvæmilegt að fá áritun í vegabréf áður en lagt er af stað til að fá hindrunarlausa inngöngu á svæðið.

Ísland er Schengen-hlið gagnvart Norður-Ameríku. Héðan eru beinar flugferðir þangað. Þeir sem koma úr austri hafa átt viðdvöl í einhverju Schengen-ríki á leið sinni hingað eða Bretlandi sem er utan Schengen-svæðisins. Meginreglan er að komi maður án nauðsynlegra skilríkja og heimildar inn á Schengen-svæðið og vill leita þar hælis ber að afgreiða umsóknina í fyrsta Schengen-landinu sem er heimsótt. Þetta er einföld og skýr regla. Hælisleitendur leitast oft við að komast sem fyrst sem lengst inn á Schengen-svæðið áður en þeir leita til yfirvalda um hæli. Aðstæður í Schengen-löndum með ytri landamæri að Miðjarðarhafi eða Tyrklandi, einkum Grikklandi og Ítalíu, eru þess eðlis að yfirvöld ráða ekkert við lögmæta afgreiðslu á beiðnum hælisleitenda. Þeir búa þúsundum saman í búðum við erfiðar aðstæður.

Í fréttum kemur fram að minnihluti þeirra manna sem hingað koma og leita hælis ætlar að setjast að hér á landi. Markmiðið er annars vegar að öðlast ferðafrelsi á Schengen-svæðinu eða komast héðan til Norður-Ameríku. Þrálátar tilraunir hælisleitenda til að laumast um borð í skip eða flugvélar á leið vestur um haf eru til marks um þetta.

Rétthugsun og stefna íslenska stjórnvalda segir að embættismönnum beri að afgreiða umsóknir þessara hælisleitenda og sannreyna gildi þeirra með hliðsjón af landslögum og Schengen-reglum. Heilbrigð skynsemi segir að senda beri mennina aftur til þess lands þar sem þeir voru fyrst innan Schengen-svæðisins, fyrir þeim vaki auk þess allt annað en setjast að á Íslandi.

Hælisleitendum fjölgar á Íslandi enda er stefna ríkisstjórnarinnar reist að breyta beri reglum til að leggja skyldur á embættismenn um að veita mönnum hæli. Afleiðingar stefnunnar blasa við áður en hún er lögfest og birtast meðal annars í því að útlendingastofnun riðar til falls undan álaginu.

Fari svo fram sem horfir, að heilbrigð skynsemi sé látin víkja fyrir rétthugsun ríkisstjórnarinnar málefni hælisleitenda einfaldlega að heitu pólitísku átakamáli hér eins og hvarvetna í nágrannalöndunum. Það er eðlilegur liður í umræðunum um aðild Íslands að Evrópusambandinu. Þegar Íslendingar gerðust aðilar að evrópska efnahagssvæðinu fyrir 20 árum bar stöðu útlendinga hér á landi hátt. Mörgum finnst réttarstaða EES/ESB borgara of sterk hér á landi og beinist gagnrýni vegna þess ranglega að Schengen-samstarfinu. Það sem snýr að hælisleitendum er hins vegar Schengen-mál. Reglum Schengen er hins vegar ekki beitt sem skyldi til að gæta landamæranna – það er mikill misskilningur að þær heimili það ekki.