Þýska þingið setur Íslandi aðildarskilyrði

Samþykkir umboð fyrir Merkel-stjórnina

Allir flokkar í þýska þinginu, Bundestag, voru sammála 23. apríl, um að veita ríkisstjórn Angelu Merkel umboð til að hafnar yrðu viðræður við Ísland um aðlögun eða aðild að Evrópusambandinu (ESB). Flokkarnir lýstu ólíkum fyrirvörum til viðræðnanna, þótt þeir væru sammála um meginstefnuna.

Ákvörðun Bundestag um málið var söguleg að því leyti, að í því leitaði ríkisstjórnin í fyrsta sinn umboðs frá þinginu vegna máls, sem síðar kæmi á dagskrá og til afgreiðslu í leiðtogaráði ESB-ríkjanna.

Áður en þýska þingið samþykkti Lissabon-sáttmálann, stofnsáttmála ESB, á síðasta ári. Skutu nokkrir þingmenn því til þýska stjórnlagadómstólsins í Karlsruhe, hvort þýska stjórnarskráin heimilaði þinginu að samþykkja sáttmálann og framsal fullveldis, sem í honum felst. Stjórnlagadómstóllinn heimilaði samþykkt Lissabon-sáttmálann með því skilyrði, að þýska þingið veitti ríkisstjórninni umboð, áður en ákveðin mál kæmu til afgreiðslu í leiðtogaráði ESB-ríkjanna. Er stækkun Evrópusambandsins meðal þeirra mála.

Sama dag og framkvæmdastjórn ESB gaf aðildarumsókn Íslands grænt ljós fyrir sitt leyti, 24. febrúar 2010, ritaði þýska ríkisstjórnin bréf til Bundestag og tilkynnti þingmönnum, að leiðtogaráðið myndi innan skamms taka afstöðu til umsóknarinnar. Í samræmi við 10. gr. 2 í lögum um samvinnu ríkisstjórnar og þings um málefni, sem snerta Evrópusambandið, skuli ríkisstjórnin leita samþykkis þingsins, áður felst á aðildarviðræður á fundi leiðtogaráðs.

Leiðtogaráðið kom saman í mars. Aðildarviðræður við Ísland voru ekki á dagskrá þess fundar, enda hafði þýska þingið ekki veitt ríkisstjórninni samþykki sitt fyrir þann fund og gerði ekki fyrr en 23. apríl, eins og áður sagði. Við undirbúning málsins komu þýskir þingmenn hingað til lands til viðræðna við starfsbræður sína, ráðherra, embættismen og aðra.

Merkel-stjórnin styðst við meirihluta, sem myndaður er af kristilegum demókrötum (CDU/CSU) og frjálsum demókrötum (FDP). Í áliti þingmanna þessara flokka er lögð áhersla á, að séð verði til þess af hálfu ríkisstjórnarinnar, að Ísland leggi verulega að sér við að laga löggjöf sína að lagabálki ESB, svo að tryggt verði, að það fullnægi aðildarkröfum, þegar til aðildar komi. Sérstaklega sé þetta skipti þetta miklu varðandi sjávarútveg, landbúnað, hvalveiðar, fjármálaþjónustu, byggðastefnu og fjármálaeftirlit.

Ríkisstjórninni beri að nýta aðildarviðræðurnar til að átta sig á því, hvort Ísland geti orðið fyrirmynd fyrir sameiginlega sjávarútvegsstefnu ESB, þar sem markmiðið sé að vernda og styrkja fiskistofan. Ríkisstjórnin eigi að sjá til þess að haldið verði fast við bann við hvalveiðum í atvinnuskyni.

Við innleiðingu Íslendinga á sameiginlegum gerðum sjái ríkisstjórnin til þess, að aðlögunarreglur og undanþágur verði sem allra fæstar. Engar undanþágur verði leyfðar frá aðildarskilmálum, ekki verði um neina aðildarsjálfvirkni að ræða til dæmis með því að nefna aðildardagsetningu, áður en viðræðum er lokið.

Tryggt verði, að Ísland gangist undir allar pólitískar og efnahagslegar skuldbindingar og ekki séu sett nein aðildarskilyrði, sem tengist öðrum umsóknarríkjum. Fylgt verði nákvæmlega aðildarskilmálunum, sem kenndir eru við Kaupmannahöfn.

Þinginu verði gefin skýrsla um framvindu aðildarviðræðnanna og afstöðu ríkisstjórnarinnar til þeirra.

Í áliti stærsta stjórnarandstöðuflokksins í Bundestag, sósíaldemókrata, (SPD), segir, að ríkisstjórn Íslands verði að átta sig á inntaki hins stjórnmálalega Evrópusambands (Konzept der politischen Union). Sé það gert komi skýrt í ljós, að ekki sé aðeins litið til efnahagslegra hagsmuna með aðildaróskinni, heldur felist einnig í henni viðurkenning á gildum ESB og pólitískum markmiðum samrunans og vilji til að tengjast honum.

Ekki sé unnt að vænta varanlegra undanþága í sjávarútvegsmálum, hins vegar ætti að vera unnt að semja um aðlögunarleið, sem tryggi, að íslensk útgerð geti þrifist áfram og unnt verði að móta arðbæra og sjálfbæra sameiginlega fiskveiðistefnu.

Hvorki verði unnt að hverfa frá hvalveiðibanni né banni við verslun með selafurðir.

SPD hvetur ríkisstjórnina til að beita sér fyrir skjótri lausn, ef aðildarumsókn Íslands verði hafnað í leiðtogaráðinu vegna óleystra tvíhliða mála. Leiða má líkur að því, að hér séu þýskir jafnaðarmenn að vísa til ágreinings vegna Icesave. Þeir vilji, að ríkisstjórn Þýskalands blandi sér í málið, verði aðildarumsókn Íslands hafnað vegna slíks ágreinings.

Loks hvetur SPD til þess, að ESB og ríkisstjórn Íslands nýti aðildarviðræðurnar í því skyni að stofna til víðtæks samtals við íslenskan almenning í því skyni að fræða hann um hugsjónina að baki Evrópusambandinu, en það sé vettvangur samstöðu í þágu frelsis, lýðræðis, öryggis og fjölbreytileika.

Afstaða þýsku þingmannanna til umsóknar Íslands um aðild að Evrópusambandinu staðfestir aðeins hið alkunna, að Íslendingar eru velkomnir hópinn, lagi þeir sig að öllum reglum hans og kröfum. Engin sérréttindi eru leyfð. Í því felst, að þeir verða að hætta að veiða hval. Þótt þeir stundi fiskveiðar, sem gætu orðið ESB fyrirmynd einhvern tíma í framtíðinni, verða þeir að laga stjórn veiðanna að reglum ESB. Landbúnaður á Íslandi má aðeins stunda á ESB-forsendum og innan stjórnkerfis ESB.

Að aðildarumsókn Íslands sé fyrsta málið í Bundestag, þar sem reynir á nýjar samskiptareglur ríkisstjórnarinnar og þingsins um ESB-málefni, veitir okkur betri sýn á hin ófrávíkjanlegu aðildarskilyrði. Bundestag mun ekki slaka neitt á eftirliti sínu með því, að skilyrðum þingmanna sé gætt af ríkisstjórninni.