Mßnudagurinn 10. ßg˙st 2020

Tengsl ═slands vi­ ˙tl÷nd


Bjarni Jˇnsson
20. j˙nÝ 2010 klukkan 19:07

Ůann 16. j˙lÝ 2009 sam■ykkti Al■ingi heimild til rÝkisstjˇrnarinnar um a­ leggja inn umsˇkn um inng÷ngu Ý Evrˇpusambandi­, ESB. Annar rÝkisstjˇrnarflokkanna klofna­i Ý afst÷­unni til mßlsins. Af greinarger­ nokkurra ■ingmanna Vinstri hreyfingarinnar grŠns frambo­s, sem atkvŠ­i greiddu gegn umsˇkn, mßtti rß­a, a­ vinstri stjˇrnin hef­i beitt ■ß ■vingunum. SlÝkt strÝ­ir gegn stjˇrnarskrß, en ■ingmenn eiga einv÷r­ungu a­ grei­a atkvŠ­i samkvŠmt sannfŠringu sinni.

Ůetta setti mark ß stjˇrnarsamstarfi­ og ß utanrÝkisstefnu landsins. Ofstopi Samfylkingarinnar vi­ a­ knřja fram vilja sinn marka­ist mest af ■vÝ skammtÝma sjˇnarmi­i, a­ landsm÷nnum lŠgi lÝfi­ ß a­ komast inn Ý evrusamstarfi­. ١ var alla tÝ­ ljˇst, a­ slÝkt tŠki m÷rg ßr frß umsˇkn, e.t.v. ßratug.

Hins vegar hefur alla tÝ­ veri­ mikill ßgreiningur innanlands um gagnsemi ■ess fyrir efnahagslÝf ═slands a­ leggja krˇnuna fyrir rˇ­a og taka upp evru. Sjˇnarmi­ efasemdarmanna hafa fengi­ byr Ý seglin vi­ vandrŠ­i margra evrurÝkja, sem rakin eru m.a. til fastgengis m.v. helztu vi­skiptal÷nd. Umsˇknin um a­ild a­ ESB, sem afhent var Carl Bildt, utanrÝkisrß­herra SvÝ■jˇ­ar Ý j˙lÝ 2009, mß kalla dřrasta bj÷lluat ═slandss÷gunnar og kann a­ reynast jafnframt hi­ dřrkeyptasta. Ůa­ ver­ur a­ skrifa alfari­ ß reikning Samfylkingarinnar.

VandrŠ­i ESB:

Hausti­ 2008, ■egar fjßrmßlakerfi heimsins hÚkk raunverulega ß blß■rŠ­i, tˇku rÝkisstjˇrnir Vesturlanda sig til og bj÷rgu­u b÷nkunum frß falli me­ lßnsfÚ og hlutafÚ, e.t.v. um tv÷ ■˙sund millj÷r­um bandarÝkjadala. Ůetta var misrß­i­, ■vÝ a­ m÷rgum bankanna var vart vi­ bjargandi, og skuldsetning rÝkissjˇ­anna lamar n˙ og nŠstu ßr efnahagskerfi heimsins. Grikkland vir­ist vera Ý verstu st÷­unni Ý Evrˇpu. Ver­i ■ar rÝkisgjald■rot, gŠti ■a­ leitt til stˇrtaps franskra og ■řzkra banka ß Grikklandi. Frakkar og Ůjˇ­verjar ˇttast slŠm ßhrif ß franska og ■řzka fjßrmßlakerfi­, ef ■annig fer. RÝkissjˇ­ir ■essara landa eru ekki Ý neinum fŠrum a­ hlaupa n˙ aftur undir bagga me­ b÷nkunum. Ůess vegna var Grikkland ekki lßti­ sigla sinn sjˇ ■rßtt fyrir fj÷lmargar ßvir­ingar grÝskra stjˇrnmßlamanna og embŠttismannakerfis og ßhŠttu bjargrß­anna.

Íll Su­ur-Evrˇpa og ═rland eiga undir h÷gg a­ sŠkja vegna skuldaklafa. Ef Spßnn lendir Ý grei­sluerfi­leikum, geta brezkir bankar tapa­ stˇrfÚ. Sama ß vi­ um ═rland. Evru■jˇ­irnar reyna a­ skrapa saman stˇrfÚ og hafa sett sÚr mark um 750 milljar­a evra Ý ney­arsjˇ­ til a­ hlaupa undir bagga me­ rÝkisstjˇrnum evrulandanna, ef ■Šr lenda Ý grei­sluney­. Bretar neitu­u a­ taka ■ßtt Ý myndun ■essa ney­arsjˇ­s evrusvŠ­isins, og sŠttu evru■jˇ­irnar sig vi­ ■a­ me­ semingi. ┴ me­al ■eirra er bullandi ßgreiningur um ■a­, hvernig rß­stafa ß ■essum fjßrmunum. Ůa­ mun hvÝna Ý tßlknum ■eirra, ef ß a­ bjarga brezkum b÷nkum frß stˇrtapi me­ ■vÝ a­ hlaupa undir bagga me­ spŠnska rÝkissjˇ­inum me­ fjßrframl÷gum ˙r tÚ­um ney­arsjˇ­i, nema Bretar breyti afst÷­u sinni.

Ůessi vandrŠ­i eru svo dj˙pstŠ­, a­ ■au geta hreinlega sundra­ ESB. Evran veikist au­vita­ Ý ■essu gj÷rningave­ri, og bŠtir ■a­ samkeppnist÷­u evrusvŠ­isins ˙t ß vi­, en slÝkt breytir ekki ■vÝ, a­ efnahagslegir innvi­ir margra landa evrusvŠ­isins eru feysknir vegna ˇsveigjanlegs launamarka­ar, lßgs eftirlaunaaldurs, lÝtillar atvinnu■ßttt÷ku, grÝ­arlegs skrifrŠ­isbßkns og mikillar opinberrar hlutdeildar af VLF (verg landsframlei­sla). ═ stuttu mßli eru velfer­arsamfÚl÷g Evrˇpu komin ß lei­arenda.

VandrŠ­i ESB eru ■ˇ enn dj˙­stŠ­ari en hÚr hefur veri­ lřst. Ůau eru fˇlgin Ý lÝtilli vi­komu, sem sums sta­ar veldur fˇlksfŠkkun, hßum og hŠkkandi me­alaldri og mj÷g veikum lÝfeyrissjˇ­um. SÝfellt fŠrri launamenn standa undir vaxandi yfirbyggingu. Af ÷llum ■essum ßstŠ­um er hagv÷xtur sßralÝtill e­a enginn Ý ESB. Evrˇpa er a­ ver­a hnignun a­ brß­, og ˇeir­ir brjˇtast ˙t Ý hverju landinu ß fŠtur ÷­ru vegna mikillar ■jˇ­fÚlagsˇßnŠgju og bullandi og vaxandi atvinnuleysis, mesta ni­urskur­ar rÝkis˙tgjalda frß lokum seinni heimsstyrjaldarinnar, og lÝtillar sem engrar vonar um batnandi hag almennings. Undir kraumar au­vita­ rei­i ß me­al almennings me­ ■ß rß­st÷fun stjˇrnvalda a­ nota skattfÚ til a­ bjarga einkab÷nkum og hygla afŠtum.

Sta­a ═slands:

Ůegar um er a­ rŠ­a stefnumˇtun til langs tÝma, eins og t.d. gagnvart ESB, mß au­vita­ ekki lßta skammtÝma sjˇnarmi­ rß­a f÷r. Ůetta hefur rß­am÷nnum ■jˇ­arinnar veri­ ljˇst alla tÝ­ ■anga­ til hinar dŠmalausu vinstri stjˇrnir Jˇh÷nnu Sigur­ardˇttur ßrsins 2009 komu til valda. Ůß tˇku vi­ v÷ldum fordˇmafullir grillup˙kar me­ brengla­a dˇmgreind. Flestum er n˙ or­i­ ljˇst, a­ a­ild a­ ESB er ekki eftirsˇknarver­ fyrir heildarhagsmuni ═slands. Bj÷lluati­ er hins vegar sta­reynd, og ß Samfylkingin eftir a­ bÝta ˙r nßlinni me­ ■a­ um ˇkomin ßr.

Afsta­a almennings ß ═slandi kom t.d. einkar vel Ý ljˇs vi­ sko­unark÷nnun MMR ß vegum AndrÝkis Ý j˙ni 2010, en hÚr vi­ hli­ina er sřnt, hvernig svarendur skiptust eftir afst÷­u sinni til ■ess, hvort draga Štti umsˇkn ═slands um a­ild a­ ESB til baka.

Unnur Brß Konrß­sdˇttir, al■ingisma­ur, lag­i um svipa­ leyti fram ■ingsßlyktunartill÷gu ■essa efnis, en af alkunnri lř­rŠ­isßst hindru­u vinstri flokkarnir e­lilega umfj÷llun ■essarar till÷gu ß vor■inginu 2010.

Ůa­ er meira a­ segja vandsÚ­, a­ a­ild ■jˇni hagsmunum annarra en embŠttismannastÚttarinnar, sem vissulega mun fß fleiri tŠkifŠri innan ESB en utan. ┴Štla­ur kostna­ur vi­ umsˇkn er allt a­ ISK 7 milljar­ar , og eru flestir jafnframt ■eirrar sko­unar, a­ hÚr sÚ um mj÷g slŠma rß­st÷fum opinbers fjßr a­ rŠ­a. N˙ sjß menn, a­ sameiginleg mynt ßn samhŠf­ra rÝkisfjßrmßla er ekki m÷guleg. Hvort sem ESB fer lei­ Š nßnari sameiningar, t.d. me­ samrŠmdum fjßrl÷gum, e­a evran lÝ­ur undir lok, ver­ur um a­ rŠ­a gj÷rbreytt ESB frß ■vÝ a­ sˇtt var um a­ild a­ ■vÝ fyrir h÷nd ═slands. Hvorug ˙tgßfa ESB er fřsileg fyrir ═sland, og ■ess vegna ber a­ einbeita kr÷ftum utanrÝkis■jˇnustunnar a­ ■vÝ a­ halda a­gangi ═slands a­ Innri marka­i EES (Evrˇpska efnahagssvŠ­i­) vi­ lř­i. Hagsmunir Noregs og Sviss eru af sama mei­i. Frjßls og hindrunarlaus vi­skipti eru undirsta­a velmegunar ß ═slandi.

Asnasp÷rk ß vi­ viljayfirlřsingar um a­ veita KÝnverjum forgang a­ verkefnum ß ═slandi gegn fjßrm÷gnun s÷mu verkefna torvelda e­lileg samskipti vi­ stjˇrnendur ESB og geta sett a­gang ═slands a­ Innri marka­inum Ý uppnßm. Ůa­ er lÝka ljˇst, a­ vanmßttur vinstri stjˇrnarinnar vi­ a­ lei­a „Icesave“-deiluna til lykta hefur tafi­ fjßrhagslega endurskipulagningu ═slands. Afgrei­sla AGS (Al■jˇ­a gjaldeyrissjˇ­urinn) ß lßnveitingum til ═slands og ■ar me­ ß endurfjßrm÷gnun erlendra skulda landsins hefur dregizt ˙r h÷mlu vegna ■ess, a­ vinstri stjˇrnin haf­i enga bur­i til a­ lei­a „Icesave“-mßli­ til farsŠlla lykta.

Vinstri stjˇrninni mistˇkst gj÷rsamlega a­ afla bandamanna innan AGS, og munar ■ar e.t.v. mest um stir­a samb˙­ vi­ BNA (BandarÝki Nor­ur-AmerÝku).

Vinstri stjˇrnin guggna­i ß­ur en ß hˇlminn var komi­, kokgleypti řtrustu kr÷fur Breta og Hollendinga, og ja­rar allt framfer­i rÝkisstjˇrnarinnar Ý ■essu mesta deilumßli seinni tÝma vi­ ˙tlendinga vi­ landrß­, sem hlřtur a­ ■urfa rannsˇknar vi­.

═ landhelgisdeilunum kn˙­u ═slendingar ß um, a­ ■essum deilumßlum yr­i lyft upp ß forrŠ­i forsŠtisrß­herra. S÷mu lei­ ß a­ fara me­ „Icesave“-deiluna, ■vÝ a­ ˙rslit hennar munu hafa ßhrif ß al■jˇ­asamskipti ═slands og ■jˇ­arhag nŠstu ßratugina. S˙ forrŠ­isbreyting gagnast ■ˇ ═slendingum ekki, nema Ý embŠtti forsŠtisrß­herra sÚ ma­ur e­a kona, sem stenzt starfsbrŠ­rum sÝnum, e­a ľsystrum, sn˙ning. Ůegar liti­ er til vinstri flokkanna, er mannvali­ me­ ■eim hŠtti ■ar, a­ a­eins ver­ur komi­ auga ß flauta■yrla, yfirbor­ssvamlara og lř­skrumara. Ůetta sannast ß verkum ■ingflokka vinstri flokkanna, eftir a­ ■eir nß­u meirihluta ß Al■ingi. Framtaksleysi, r÷ng forgangsr÷­un, og einskŠr amlˇ­ahßttur rÝ­a ekki vi­ einteyming ß ■eim bŠnum.

Formenn borgaralegu flokkanna stjˇrna hins vegar ßhugaver­u ■ingli­i, sem sřnt hefur hugkvŠmni, dugna­ og vanda­a greiningarvinnu. Bß­ir ■essir formenn vŠru ver­ugir mßlsvarar ■jˇ­ar sinnar Ý vi­rŠ­um vi­ forsŠtisrß­herra Breta og Hollendinga og vŠru lÝklegir til a­ nß samningum Ý „Icesave“-deilunni, sem landsmenn gŠtu sŠtt sig vi­.

═sland, Quo Vadis:

Ůa­ ■arf enga mannvitsbrekku til a­ ßtta sig ß sÚrst÷­u ═slands Ý Evrˇpu. A­alatvinnuvegur ═slendinga er sjßvar˙tvegur, sem er einsdŠmi Ý Evrˇpu. StŠr­ hafsvŠ­is m.v. landsvŠ­i er einnig einsdŠmi. ┴ ■essu hafsvŠ­i eru n˙ ß d÷gum beztu fiskimi­ Ý Evrˇpu. HÚr er um a­ rŠ­a mikla au­lind, sem me­ viturlegri au­lindastjˇrnun getur vaxi­ enn. Sumar ■jˇ­ir ESB klŠjar eftir a­ komast me­ fingurna Ý nřtingu sjßvarau­linda ═slendinga, eins og umrŠ­ur um a­ skilyr­a a­ildarvi­rŠ­ur ESB vi­ ═slendinga vi­ bann hvalvei­a ber vott um. Hvort fßrßnlegar og stˇrska­legar hugmyndir vinstri flokkanna um eignarnßm vei­iheimildanna er tilraun til a­ b˙a Ýslenzkan sjßvar˙tveg undir inng÷ngu Ý ESB, er ekki enn ljˇst, en hitt er vita­, a­ gangi ═sland Ý ESB, ver­ur sjßvarau­lind ═slands Ý fullkomnu uppnßmi, og ■ess yr­i ■ß skammt a­ bÝ­a, a­ Ýslenzkur sjßvar˙tvegur yr­i ni­urgreiddur, eins og annars sta­ar Ý Evrˇpu. Hva­a ßhrif halda menn, a­ ■essi ■rˇun mßla hef­i ß efnahag almennings ß ═slandi ?

═slendingar eru fullkomlega einfŠrir um a­ fjßrfesta Ý sjßvar˙tveginum sjßlfir og ˙rvinnslugreinum hans til a­ auka magni­, gŠ­in og framlei­nina.

Ínnur sÚrsta­a ═slands eru endurnřjanlegar orkulindir, sem enn hafa a­eins a­ litlu leyti veri­ nřttar. Ůetta er einsdŠmi innan Evrˇpu og skapar ═slendingum gÝfurleg sˇknarfŠri til hagsŠldar. Afturhalds÷fl beita sÚr hart gegn nřtingu ■essara au­linda, og ■au ver­ur a­ kve­a Ý k˙tinn og fß lř­rŠ­islegan ˙rskur­ ■jˇ­arinnar um nřtingarstefnuna. Landsmenn munu t.d. ß ■essum ßratugi geta hafi­ rafvŠ­ingu bÝlaflotans og ■annig dregi­ ˙r eldsneytisinnflutningi. Fyrir utan Nor­menn munu ═slendingar ■annig ver­a minnst hß­ir innflutningi eldsneytis allra Vesturlanda. Obama, forseti BNA, er a­ mˇta landi sÝnu svipa­a stefnu. Sta­a ═slands Ý orkumßlum er einstŠ­ ß heimsmŠlikvar­a, og ═slendingar ■urfa a­eins samkeppnihŠft fjßrfestingarumhverfi og frjßlst a­gengi a­ v÷rum÷rku­um til a­ nřta orkulindirnar almenningi til hßmarks hagsbˇta.

Ůri­ja gjaldeyrislindin er og ver­ur fer­amennskan, en fer­amannai­na­urinn er hins vegar fremur einhŠf starfsgrein og nřtir t.d. raunvÝsindagreinar Ý mun minni mŠli en sjßvar˙tvegur og i­na­ur. Mikil mengun og jafnvel landspj÷ll fylgja fer­amannai­na­inum, og hann ■arf a­ skipuleggja me­ allt ÷­rum hŠtti en n˙ er, ef hann ß a­ geta vaxi­ me­ sjßlfbŠrum hŠtti, t.d. ßn landspjalla.

┴ grundvelli ■ess, sem hÚr hefur veri­ raki­, blasir vi­ s˙ stefnumˇtun, sem stjˇrnvalda bÝ­ur hÚr ß nŠstunni. Ůau eiga a­ skipuleggja umgj÷r­ hagkerfisins me­ ■a­ fyrir augum, a­ Ýslenzka hagkerfi­ ver­i ˙tflutningskn˙i­. Ůetta ■ř­ir, a­ gjaldmi­ill rÝkisins mß ekki ver­a mj÷g sterkur. Ver­i hann tengdur ÷­rum gjaldmi­li, ber a­ velja gjaldmi­il, ■ar sem hagkerfi­ er lÝka ˙tflutningsdrifi­. Norska krˇnan er allt of sterk vegna olÝuau­s Nor­manna. Brezka sterlingspundi­ kŠmi til greina, en brezka hagkerfi­ er sennilega of ■jˇnustukn˙i­ til a­ pundi­ henti. Ůar hefur fjßrmßlageirinn veri­ of stˇr hluti hagkerfisins. Svipa­ ß vi­ um svissneska frankann.

BandarÝkjadalur er al■jˇ­leg mynt, og talsver­ur hluti Ýslenzka hagkerfisins er Ý raun Ý ■essari mynt, t.d. eldsneytisvi­skipti og megni­ af orkus÷lu til stˇri­ju. Helztu erlendu fjßrfestar ß ═slandi hafa komi­ ˙r Vesturheimi og veri­ me­ bˇkhald sitt Ý bandarÝkjad÷lum, USD. Ůetta eru fyrirtŠkin Alcoa, Century Aluminium og Rio Tinto Alcan. Verulega yr­i dregi­ ˙r ˇvissu slÝkra og annarra fjßrfesta ß ═slandi me­ tengingu krˇnunnar vi­ USD. Rˇtgrˇin vinßtta BNA og ═slands er og lˇ­ ß ■essar vogarskßlar, og slÝk tenging kemur vel til greina. ┴ mˇti kemur, a­ hagsveiflan ß ═slandi ß lÝti­ skylt vi­ hagsveiflu BNA.

Ůa­ er kunnara en frß ■urfi a­ segja, a­ um sjßlfan tilverugrundv÷ll evrunnar rÝkir n˙ mikil ˇvissa. Hagsveifla meginlandsins hefur hinga­ til veri­ ˇlÝk hagsveiflu ═slands. ┴ me­an jafnmikil ˇvissa rÝkir um evruna og raun ber vitni um kemur tenging Ýslenzku krˇnunnar vi­ hana ekki til greina, enda er evran jafnvel ß faraldsfŠti.

Ůa­, sem gerir ═slandi erfitt um vik me­ a­ halda ˙ti eiginn gjaldmi­li, er hŠttan ß spßkaupmennsku, einkum ß efnahagslegum ˇrˇaskei­um. Sem rß­ vi­ henni hefur myntrß­ veri­ nefnt. Ůa­ hefur gefizt t.d. Eistlendingum vel, en ■eir hafa tengt mynt sÝna evrunni. Ůß ßbyrgist se­labankinn a­ leysa ˙t mynt vi­komandi lands me­ vi­mi­unarmyntinni ß ßkve­nu gengi.

KŠmi til greina myntrß­ Ýslenzka og sŠnska se­labankans ?

 
Senda ß Facebook  Senda ß Twitter  Vista sem pdf  Prenta

Bjarni Jˇnsson er fŠddur Ý ReykjavÝk 19. jan˙ar 1949, og voru foreldrar hans H˙nvetningar, sem fluttust ˙r Mi­fir­i og Vatnsdal til ReykjavÝkur Ý upphafi seinna strÝ­s. Bjarni var­ st˙dent frß stŠr­frŠ­ideild MR 1969, nam vi­ verkfrŠ­ideild H═ 1969-1972 og ˙tskrifa­ist me­ meistaragrß­u Ý rafmagnsverkfrŠ­i frß TŠknihßskˇla Noregs, NTH, Ý Ůrßndheimi 1974 . Hann rÚ­ist til h÷nnunarstarfa hjß KvŠrner Engineering AS Ý BŠrum Ý Noregi strax eftir nßm. Til ═slands fluttist Bjarni ßsamt fj÷lskyldu sinni hausti­ 1976 og hˇf ■ß st÷rf hjß Rafmagnsveitum rÝkisins vi­ a­ reisa a­veitust÷­var m.a. Ý Bygg­alÝnu. Hausti­ 1980 var hann rß­inn sem a­sto­arma­ur rafmagnsstjˇra ISAL Ý StraumsvÝk og tˇk vi­ st÷­u rafmagnsstjˇra fyrirtŠkisins 1. jan˙ar 1981 og gegnir ■eirri st÷­u sÝ­an a­ breyttu breytanda. Bjarni kvŠntist ŮurÝ­i Stefßnsdˇttur, hj˙krunarforstjˇra, 12. ßg˙st 1972. Ůau eiga 4 b÷rn og 6 barnab÷rn.

 
 
Mest lesi­
Fleiri pistlar

Umsˇknarferli Ý andaslitrum - straumhv÷rf hafa or­i­ Ý afst÷­u til ESB-vi­rŠ­na - rÚttur ■jˇ­ar­innar trygg­ur

Ůßttaskil ur­u Ý samskiptum rÝkis­stjˇrnar ═slands og ESB fimmtudaginn 12. mars ■egar Gunnar Bragi Sveinsson utanrÝkis­rß­herra aftenti formanni rß­herrarß­s ESB og vi­rŠ­u­stjˇra stŠkkunarmßla Ý framkvŠmda­stjˇrn ESB brÚf. Textinn sem gildir gagnvart ESB er ß ensku. Ůar segir: äThe Government of...

Grikkir eru ekki sjßlfstŠ­ ■jˇ­

Grikkir eru ekki sjßlfstŠ­ ■jˇ­. Ůeir hafa a­ vÝsu mßlfrelsi vi­ bor­i­ Ý Brussel, sem Ýslenzkir a­ildarsinnar a­ ESB leggja svo miki­ upp ˙r en ß ■ß er ekki hlusta­ og or­ ■eirra hafa engin ßhrif.

LÝfsreynsla Grikkja lřsandi dŠmi um ÷rl÷g smß■jˇ­ar sem gengur inn Ý fj÷lmennt rÝkjabandalag

Ůa­ hefur veri­ frˇ­legt - ekki sÝzt fyrir ■egna smß■jˇ­a - a­ fylgjast me­ ßt÷kum Grikkja og annarra evrurÝkja, sem Ý raun hafa veri­ ßt÷k ß milli Grikkja og Ůjˇ­verja. ═ ■essum ßt÷kum hafa endurspeglast ■eir dj˙pu brestir, sem komnir eru Ý samstarfi­ innan evrurÝkjanna og ■ar me­ innan Evrˇpu­sambandsins.

Umbrotin Ý Evrˇpu geta haft ˇfyrirsjßanlegar aflei­ingar

Ůa­ er nokku­ ljˇst a­ s˙ uppreisn Mi­jar­arhafsrÝkja gegn ■řzkum yfirrß­um innan Evrˇpu­sambandsins, sem Romano Prodi, fyrrum forsŠtis­rß­herra ═talÝu og forseti framkvŠmda­stjˇrnar ESB um skei­, hvatti til fyrir allm÷rgum mßnu­um er hafin. Kveikjan a­ henni ur­u ˙rslit ■ingkosninganna Ý Grikklandi fyrir viku.

 
 
    Um Evrˇpuvaktina     RSS