F÷studagurinn 14. ßg˙st 2020

Evran er ßn klŠ­a

eftir Roger Cohen


30. nˇvember 2010 klukkan 11:59

Er evran hi­ sama ß 21. ÷ld og Ůjˇ­abandalagi­ var ß 20. ÷ld: gˇ­ hugmynd sem var­ a­ pˇlitÝskum muna­arleysingja og var dŠmd til a­ veslast upp?

NYT
Roger Cohen

Ůegar ═rland eltir Grikkland Ý mikla dˇmÝnˇ-leik ney­arlßnanna, og Port˙gal og Spßnn eru ß nŠsta leiti, er ekki unnt a­ telja evruna hafa eilÝft lÝf bara vegna ■ess a­ fall hennar er sagt ˇhugsandi.

BŠ­i Ůjˇ­abandalagi­ og evran ur­u til fyrir ver÷ld sem hvarf. Ůjˇ­abandalagi­ reis ßri­ 1919 ˙r r˙stum fyrri heimsstyrjaldarinnar Ý ■vÝ skyni a­ koma Ý veg fyrir a­ra styrj÷ld. Hugsjˇnir ■ess ur­u fljˇtlega fˇrnarlamb ÷fgafullrar ■jˇ­ernisstefnu Hitlers. Sßttmßli bandalagsins dug­i ekki til a­ halda aftur af breytingum Ý Evrˇpu.

Skřrsla Jacques Delors um efnahags- og myntbandalagi­ sem lag­i grunn a­ einni evru-mynt var kynnt snemma ßrs 1989, einmitt um s÷mu mundir og allt gj÷rbreyttist.

Nokkrir mßnu­ir li­u ■ar til BerlÝnarm˙rinn fÚll, Ůřskaland var sameina­ a­ nřju, SovÚska heimsveldi­ splundra­ist og Evrˇpu■jˇ­irnar, sem fangelsa­ar voru Ý Jalta, hlutu frelsi a­ nřju.

═ skřrslunni var teki­ fram a­ „flytja ■yrfti ßkv÷r­unarvald“ frß a­ildarrÝkjum til Evrˇpubandalagsins (n˙ sambandsins) „var­andi peningamßlastefnu og stjˇrn efnahagsmßla.“ Mynt ■arf me­ ÷­rum or­um sÚrstaka pˇlitÝska stjˇrn: Sagan kennir okkur ■a­. Evran var­ til Ý ■vÝ skyni a­ fullkomna samruna Evrˇpu■jˇ­a.

Lyktir kalda strÝ­sins ur­u hins vegar til ■ess a­ ESB tˇk a­ stŠkka Ý sta­ ■ess a­ dřpka. 12 rÝkja samfÚlag stŠkka­i Ý 27 rÝki. Sameina­ Ůřskaland ■urfti ekki lengur nřta sÚr Evrˇpu til a­ losna undan dapurlegri arfleif­ Hitlers: Sam-Evrˇpuhyggja vÚk fyrir baunatalningu. Fyrrverandi komm˙nistarÝki sem h÷f­u veri­ pe­ valdhafa Ý Moskvu vildu ekki ver­a pe­ embŠttismanna Ý Brussel. Marg■jˇ­amynt kom til s÷gunnar ■egar vonin um sambandsrÝki Evrˇpu dvÝna­i.

Ůetta er kveikjan a­ ■jßningum evrunnar, nřjasta ˙rrŠ­i­ til a­ lina ■Šr er a­ veita ═rum 113 milljar­a dollara ney­arlßn.

═ ■essu sambandi mß ekki gleyma ˇdřrum peningum frß Alan Greenspan, banvŠnu falli allrar eftirlitsmenningar Ý BandarÝkjunum, „nřju-kvar­a“ vitleysunni ■egar h˙snŠ­islßnabˇlan stŠkka­i og ÷llum klŠkja- og ÷rvunarbr÷g­unum fyrir hrun, ■egar rŠtt er um kreppuna Ý Grikklandi og ═rlandi. Menn t÷pu­u hreinlega glˇrunni.

Angela Merkel, kanslari Ůřskalands, hefur einnig rÚtt fyrir sÚr, ■egar h˙n segir a­ ekki sÚ unnt a­ halda ßfram ß 16 rÝkja evru-svŠ­inu ß s÷mu braut og ß­ur me­ ■vÝ a­ breyta tapi einkarekinna banka Ý skuldir skattgrei­enda og hefja leik me­ marga milljar­i dollara sem sviptir menn si­fer­islegri ßhŠttu. (Gott og vel BandarÝkjamenn hafa lÝka haga­ sÚr svona.) Eftir a­ komi­ var ß fˇt 750 milljar­a dollara ney­arsjˇ­i fyrir evruna sem skapa­i ekki neinn st÷­ugleika og n˙ eftir ═rland, hverjum ■arf nŠst a­ veita ney­ara­sto­?

Nei, eins og Merkel segir, einhver ver­ur a­ lßta klippa sig. H˙n vill a­ evru-svŠ­i 2.0 komi til s÷gunnar 2013 ľ og fjßrmßlarß­herrar ESB-rÝkjanna s÷g­u um sÝ­ustu helgi a­ fjßrfestar slyppu ekki undan ■vÝ a­ grei­a sinn hlut eftir ■ann dag. Enginn segir ■a­ upphßtt, en Merkel vill einhvers konar fjßrmßlasamand rÝkja til a­ tryggja a­ ■au fari framvegis eftir sameiginlegum rÝkisfjßrmßlareglum e­a sŠti refsingu eins og skuldabrÚfaeigendur.

Merkel er rekin ßfram af pˇlitÝskri nau­syn. H˙n er a­ reyna a­ svara spurningu Bild fj÷ldabla­sins: „Ver­um vi­ a­ borga fyrir alla Evrˇpu?“ Enginn ver­ur rei­ari en Ůjˇ­verji sem ˇttast a­ fß ekki peningana sÝna. H˙n er einnig, me­ leynd, a­ vi­urkenna rÚttmŠti ■ess sem fram kom hjß Delors a­ „flytja ■urfi ßkv÷r­unarvald“ til a­ ■jˇna evrunni.

Taki­ hins vegar eftir hve grunn, ˇmerkileg og illvÝg vi­br÷g­ Ůjˇ­verja vi­ evru-kreppunni hafa or­i­!

╔g minnist ■ess ekki a­ hafa heyrt eitt or­ frß Merkel um Evrˇpuhugsjˇnina, um ■a­ hvers vegna fˇrnir Ý ■ßgu evrunnar sÚu hluti af si­fer­ilegri skuld Ůjˇ­verja vi­ Evrˇpu og framlag til sameina­rar framtÝ­ar hennar. „Falli evran, fellur Evrˇpa,“ segir h˙n. BÝ­um vi­, en hva­ er Evrˇpa Ý augum Frau Bundeskanzlerin? Byr­i, a­ ■vÝ er vir­ist, rß­gßta ľ allt anna­ en hugsjˇn.

Ůess vegna er engin fur­a ■ˇtt Delors hafi varpa­ frekar ni­randi spurningu fyrir Ůjˇ­verja Ý oktˇber, ■egar hann spur­i: „Eru gildin sem vi­ erf­um frß fe­rum Evrˇpu enn Ý hei­ri h÷f­?“ Nei, ■au hafa viki­ fyrir sk÷mm Ůjˇ­verja ß „evru-syndurum“. Ůessir „syndarar“ eiga ekki a­ ■ola atvinnuleysi og ni­urskur­ upp ß krÝt frß ■řsku skˇlastřrunni.

Merkel hefur rÚtt fyrir sÚr var­andi evru-svŠ­i 2.0 en ■ar me­ fer h˙n si­fer­ilega ß svig vi­ Evrˇpu, h˙n gerist and-Delors. Ůa­ veldur mÚr ßhyggjum. Faust-samkomulagi­ sem Ůjˇ­verjar ger­u til a­ geta sameinast a­ nřju var a­ kasta ßstkŠru Deutsche mark sÝnu fyrir rˇ­a og taka upp evru. N˙ er evran ß ßbyrg­ rß­amanna Ý BerlÝn. Ůjˇ­verjar ver­a a­ auka neyslu sÝna, n÷ldra minna og sřna meiri stˇrhug.

Gerist ■etta ekki ver­ur grei­slu■rot ß evru-svŠ­inu og nokkrir ˙tlimir ■ess ver­a skornir af ■vÝ.

Au­vita­ er rÚtt a­ Arkansas var­ gjald■rota en dollarinn lif­i. BandarÝkin stˇ­u a­ baki eigin mynt.

Ůarna er munurinn. Aldrei fyrr hafa BandarÝki Evrˇpu veri­ myndu­, um hßlfum milljar­i manna smala­ saman undir merkjum „sÝfellt nßnara sambands“ en ekki me­ valdi. ┴ sinn hßtt er ■a­ hvetjandi markmi­ og verkefni fyrir allt mannkyn; ■ess vegna er frßleitt a­ Štla a­ unnt sÚ a­ gera ■a­ ßfallalaust.

Jß, Ůjˇ­abandalagi­ var­ a­ engu en ■a­ mˇta­i jar­veginn fyrir Sameinu­u ■jˇ­irnar. Evran kann a­ gufa upp en hugmyndin er of gˇ­ til a­ henni ver­i ekki a­ nřju fylgt fram af ■rˇtti. Milli Ůjˇ­abandalagsins og Sameinu­u ■jˇ­anna ur­u ■jˇ­ir a­ ■ola miklar h÷rmungar. HÚ­an til evru 2.0 ver­ur fer­alagi­ ekki skemmtilegt.

+Roger Cohen hefur veri­ bla­ama­ur ß The New York Times sÝ­an 1990, dßlkah÷fundur The International Herald Tribune frß 2004 og The New York Times frß 2009.

Ůessi grein birtist The New York Times 30. nˇvember 2010+

 
Senda ß Facebook  Senda ß Twitter  Vista sem pdf  Prenta

 
Mest lesi­
Fleiri pistlar

Umsˇknarferli Ý andaslitrum - straumhv÷rf hafa or­i­ Ý afst÷­u til ESB-vi­rŠ­na - rÚttur ■jˇ­ar­innar trygg­ur

Ůßttaskil ur­u Ý samskiptum rÝkis­stjˇrnar ═slands og ESB fimmtudaginn 12. mars ■egar Gunnar Bragi Sveinsson utanrÝkis­rß­herra aftenti formanni rß­herrarß­s ESB og vi­rŠ­u­stjˇra stŠkkunarmßla Ý framkvŠmda­stjˇrn ESB brÚf. Textinn sem gildir gagnvart ESB er ß ensku. Ůar segir: äThe Government of...

Grikkir eru ekki sjßlfstŠ­ ■jˇ­

Grikkir eru ekki sjßlfstŠ­ ■jˇ­. Ůeir hafa a­ vÝsu mßlfrelsi vi­ bor­i­ Ý Brussel, sem Ýslenzkir a­ildarsinnar a­ ESB leggja svo miki­ upp ˙r en ß ■ß er ekki hlusta­ og or­ ■eirra hafa engin ßhrif.

LÝfsreynsla Grikkja lřsandi dŠmi um ÷rl÷g smß■jˇ­ar sem gengur inn Ý fj÷lmennt rÝkjabandalag

Ůa­ hefur veri­ frˇ­legt - ekki sÝzt fyrir ■egna smß■jˇ­a - a­ fylgjast me­ ßt÷kum Grikkja og annarra evrurÝkja, sem Ý raun hafa veri­ ßt÷k ß milli Grikkja og Ůjˇ­verja. ═ ■essum ßt÷kum hafa endurspeglast ■eir dj˙pu brestir, sem komnir eru Ý samstarfi­ innan evrurÝkjanna og ■ar me­ innan Evrˇpu­sambandsins.

Umbrotin Ý Evrˇpu geta haft ˇfyrirsjßanlegar aflei­ingar

Ůa­ er nokku­ ljˇst a­ s˙ uppreisn Mi­jar­arhafsrÝkja gegn ■řzkum yfirrß­um innan Evrˇpu­sambandsins, sem Romano Prodi, fyrrum forsŠtis­rß­herra ═talÝu og forseti framkvŠmda­stjˇrnar ESB um skei­, hvatti til fyrir allm÷rgum mßnu­um er hafin. Kveikjan a­ henni ur­u ˙rslit ■ingkosninganna Ý Grikklandi fyrir viku.

 
 
    Um Evrˇpuvaktina     RSS