Laugardagurinn 7. desember 2019

Pólitķsk barįtta-žjóšleg gildi


Styrmir Gunnarsson
17. febrśar 2011 klukkan 19:07

Hér fer į eftir texti ręšu, sem flutt var efnislega į fundi Heimdallar, félags ungra sjįlfstęšismanna ķ Reykjavķk, mišvikudagskvöld 16. febrśar:

Ég vil byrja į žvķ aš žakka kęrlega fyrir bošiš um aš tala hér ķ mķnu gamla félagi. Žaš er brįšum hįlf öld lišin frį žvķ aš ég var kjörinn formašur Heimdallar og žaš sem ég hef hér aš segja er žaš, sem ég hef lęrt į žeirri hįlfu öld.

Viš megum aldrei gleyma žvķ, aš Sjįlfstęšisflokkurinn varš til um žaš barįttumįl fyrst og fremst aš tryggja landi okkar og žjóš fullt og endanlegt sjįlfstęši.

Sjįlfstęšisflokkurinn var sį stjórnmįlaflokkur į Ķslandi, sem hafši forystu ķ barįttunni fyrir stofnun lżšveldis į Ķslandi. Sjįlfstęšisflokkurinn var róttękastur allra flokka ķ sjįlfstęšisbarįttu okkar Ķslendinga ķ ašdraganda lżšveldisstofnunar.

Um vķgstöšuna ķ žeirri barįttu mį lesa ķ ręšu, hinni miklu Žingvallaręšu Bjarni heitins Benediktssonar į landsfundi Sjįlfstęšisflokksins 1943.

Žessi grundvallaržįttur ķ starfi og stefnu Sjįlfstęšisflokksins mótaši svo annars vegar barįttu flokksins fyrir ašild Ķslands aš Atlantshafsbandalaginu og varnarsamningnum viš Bandarķkin og hins vegar fyrir śtfęrslu fiskveišilögsögunnar.

Ķ bįšum tilvikum var um aš ręša sjįlfstęšismįl. Barįttan ķ kalda strķšinu snerist um aš tryggja sjįlfstęši okkar og allra frjįlsra žjóša heims. Barįttan um śtfęrslu fiskveišilögsögunnar snerist um aš nį yfirrįšum yfir aušlindum okkar, sem ašrar žjóšir höfšu aršręnt öldum saman.

Viš stóšumst prófraunina ķ kalda strķšinu meš glęsibrag. En viš geršum sem flokkur mistök ķ landhelgisbarįttunni. Ķ ašdraganda kosninganna 1971 lögšum viš fram kolvitlausa stefnu ķ landhelgismįlum, sem enginn Ķslendingur skildi. Hvers vegna geršum viš žau mistök? Vegna žess, aš viš vorum eftir langa valdasetu byrjašir aš hlusta of mikiš į embęttismenn og sérfręšinga og hlustušum of lķtiš į hjartslįtt žjóšarinnar.

En viš nįšum įttum, höfšum forystu um 200 mķlna barįttuna og leiddum hana fram til sigurs.

Nś heyjum viš nżja sjįlfstęšisbarįttu. Hśn fer fram į tveimur vķgstöšvum. Nś eru gömlu nżlenduveldin ķ Evrópu, sem aršręndu aušlindir okkar öldum saman og reyndu aš kśga okkur ķ landhelgisdeilunum aš reyna aš beita okkur nżrri kśgun. Bretar og Hollendingar reyna aš binda okkur ķ skuldafjötra.

Forystumenn Sjįlfstęšisflokksins hafa aš mķnu mati gert stórfelld mistök ķ žeim įtökum. Žeir hafa hlustaš of mikiš į sérfręšinga og embęttismenn og of lķtiš į fólkiš sjįlft alveg eins og žeir geršu ķ ašdraganda kosninganna 1971 og hafa dregizt inn ķ aš heyja Icesave-barįttuna į forsendum Breta og Hollendinga ķ staš žess aš leita bandamanna į alžjóšavettvangi, sem viš getum fundiš og heyja hana į okkar eigin forsendum.

En orustan mikla stendur um Ķsland og Evrópusambandiš. Žar eru lķnur aš verša mjög skżrar. Evrópusambandiš er aš verša rķkjabandalag, sem ķ raun lżtur stjórn stęrstu rķkjanna į meginlandi Evrópu, Žjóšverja og Frakka. Žar eru aš verša til 500 milljón manna Bandarķki Evrópu.

Gangi Ķsland inn ķ Evrópusambandiš veršum viš agnarlķtill hreppur ķ žeim bandarķkjum og žęr 320 žśsundir manna, sem hér bśa hverfa ķ žaš žjóšahaf.

Žį veršur saga Ķslands og ķslenzku žjóšarinnar öll.

Sjįlfstęšisflokkurinn, sem leiddi barįttuna fyrir lżšveldisstofnun veršur aš leiša barįttuna fyrir žvķ aš Ķsland og Ķslendingar verši įfram til sem sjįlfstęš og fullvalda žjóš, sem ręšur yfir eigin aušlindum og eigin örlögum.

En Sjįlfstęšisflokkurinn er ekki aš leiša žį barįttu. Žótt afstaša flokksmanna sé skżr og afdrįttarlaus eins og sķšasti landsfundur leiddi ķ ljós hafa forystumenn Sjįlfstęšisflokksins og žingmenn ekki tekiš forystu ķ barįttunni gegn ašild Ķslands aš Evrópusambandinu.

Ég veit ekki hvers vegna. Ég veit žaš eitt, aš ótvķręš og afdrįttarlaus afstaša og forysta Sjįlfstęšisflokksins ķ žeirri barįttu er grundvallar forsenda fyrir žvķ aš Sjįlfstęšisflokkurinn geti nįš sér į strik og oršiš aftur žaš forystuafla ķ ķslenzkum stjórnmįlum, sem hann var.

Žaš mun enginn stjórnmįlaflokkur į okkar tķmum tapa į žvķ aš heyja pólitķska barįttu į žjóšlegum gildum.

Žaš sem ég hef nś sagt, góšir fundarmenn, er algert grundvallaratriši fyrir žvķ, aš Sjįlfstęšisflokkurinn geti stašiš undir nafni og įtt sér glęsta framtķš.

Annar meginžįttur ķ pólitķskri barįttu Sjįlfstęšisflokksins ķ 80 įr er barįtta fyrir lżšręši og gegn fįmennisveldi og einręši.

Barįttan fyrir lżšręši er aš fį į sig nżja mynd. Lżšręši 21. aldarinnar veršur annars konar lżšręši en žaš lżšręši, sem menn böršust fyrir į 19. öld. Tvęr heimsstyrjaldir 20. aldarinnar hęgšu hins vegar į žróun lżšręšisins.

Barįttan fyrir lżšręši 21. aldarinnar ķ okkar heimshluta snżst um aš žróa lżšręšiš įfram frį fulltrśalżšręši til hins beina lżšręšis. Aš fęra valdiš frį flokkunum og fįmennisstjórnum til fólksins. Rökin fyrir hinu beina lżšręši eru einföld.

Ķ įrdaga žess stjórnskipunarforms var menntun og upplżsing forréttindi hinna fįu. Į okkar dögum er menntun og upplżsing réttur fjöldans. Nś hefur sjómašurinn į Bolungarvķk og bóndinn ķ Landbroti allar sömu upplżsingar ķ höndum og rįšherrann ķ Reykjavķk. Og bóndasonurinn ķ Borgarfirši og sjómannssonurinn į Seyšisfirši hafa sömu möguleika į menntun og afkomendur embęttismanna ķ Reykjavķk.

Žegar svo er komiš er tķmabęrt aš flytja valdiš til fólksins. Nż samskiptatękni aušveldar žį valdatilfęrslu mjög.

Ég er žeirrar skošunar aš lykilatriši ķ endurnżjun Sjįlfstęšisflokksins og endurfęšingu hans sem stjórnmįlaflokks, sem skynjar kall og svarar kalli 21. aldarinnar sé aš hann taki upp barįttu fyrir beinu lżšręši, žvķ lżšręši aš fólkiš sjįlft taki allar meginįkvaršanir ķ žjóšaratkvęšagreišslum og fólkiš sjįlft taki allar meginįkvaršanir ķ mįlefnum sveitarfélaga ķ almennum atkvęšagreišslum. Landsfundurinn 2010 tók fyrstu skref ķ žį įtt aš gera beint lżšręši aš barįttumįli Sjįlfstęšisflokksins.

Žaš var žungu fargi af mér og mörgum öšrum Sjįlfstęšismönnum létt eftir hįdegi ķ dag, žegar ljóst varš aš žingflokkur Sjįlfstęšisflokksins mundi greiša atkvęši meš žvķ aš Icesave-mįliš fęri ķ žjóšaratkvęši.

Beinu lżšręši fylgir ešli mįlsins samkvęmt žaš gagnsęi ķ įkvaršanatöku og stjórnsżslu, sem samtķminn gerir kröfu til.

Žrišji grundvallaržįtturinn ķ pólitķskri barįttu Sjįlfstęšisflokksins ķ 80 įr er barįttan fyrir einkaframtaki og frelsi einstaklinga til athafna. Um žetta hefur stjórnmįlastefna Sjįlfstęšisflokksins ķ innanlandsmįlum snśizt og įratugum saman beindist hśn aš žvķ aš draga śr rķkisrekstri, sem var oršinn mjög umfangsmikill og żta undir einkarekstur. Į žeirri vegferš hafa skiptzt į skin og skśrir ķ sögu Sjįlfstęšisflokksins.

Žaš var ekki ķ upphafi grundvallaržįttur ķ stefnu Sjįlfstęšisflokksins aš berjast fyrir hagsmunum stórfyrirtękja og einokunarhringja. Barįttumįliš var aš vinna aš framgangi einkaframtaksins til sjįvar og sveita, aš żta undir sjómanninn aš eignast lķtinn bįt, aš żta undir vörubķlstjórann aš eignast sinn eigin vörubķl aš żta undir smįrekstur hér og žar, ķ išnaši, verzlun og hvaša atvinnugrein sem var. Žaš eru žessi litlu og mešalstóru fyrirtęki, sem eru grundvöllurinn aš efnahagslegri velgengni Žżzkalands į okkar tķmum. Ekki stóru fyrirtękin.

Hér į Ķslandi žróašist žetta į annan veg. Smįtt og smįtt uršu nokkur einkafyrirtęki aš stórfyrirtękjum į okkar męlikvarša. Og žį kynntumst viš žvķ aš stórfyrirtęki vilja verša stęrri. Žau vilja drepa af sér samkeppni og verša einokunarfyrirtęki. Og um leiš og žau eru komin ķ žį stöšu nķšast žau į neytendum. Og um leiš og žau eru komin meš mikiš fjįrmagn ķ hendur kaupa žau sér pólitķsk įhrif. Žessi žróun fór gersamlega śr böndum į fyrstu įrum 21. aldarinnar.

Žaš er mķn skošun, aš Sjįlfstęšisflokkurinn eigi aš horfast ķ augu viš žennan veruleika og lęra af mistökum sķnum.

Grundvallaratriši ķ uppgjöri Sjįlfstęšisflokksins viš fortķšina og endurreisn flokksins til framtķšar er aš hann taki upp barįttu fyrir žvķ aš hlśa aš litla einkarekstrinum og litla atvinnurekandanum og žaš er lķka leiš Ķslendinga frį hruni til nżrrar velsęldar. En jafnframt aš bśa svo um hnśtana meš löggjöf aš Ķsland lendi ekki į nż ķ klónum į nokkrum einokunarfyrirtękjum, sem eignist Ķsland allt og kaupi upp bęši flokka og fjölmišla.

Sjįlfstęšisflokkurinn į aš vera flokkur sem berst fyrir almannahagsmunum og hann į ekki aš lįta žaš eftir sér aš verša hękja sérhagsmuna, hvorki žeirra sérhagsmuna, sem tengjast fjįrmagni eša öšrum hagsmunum.

Hann į aš verša flokkur fólksins en ekki flokkur fjįrmagnsins eša einstakra fjölskyldna.

Stundum hefur hann veriš flokkur śtgeršarmanna. Stundum flokkur heildsala. Jafnvel stundum flokkur bankanna. Vilji Sjįlfstęšisflokkurinn öšlast traust fólksins ķ landinu į nż veršur žetta allt aš vera lišin tķš.

Sjįlfstęšisflokkurinn į aš vera žjóšarhreyfing fólksins en ekki flokkur einstakra hagsmunahópa.

Hruniš hefur leitt til stóraukinna rķkisafskipta af atvinnurekstri. Žaš veršur mikiš verkefni fyrir Sjįlfstęšisflokkinn į nęstu įrum aš snśa ofan af žeirri žróun. Hvernig veršur žaš bezt gert?

Ķ žeim efnum getum viš leitaš ķ smišju til brezkra ķhaldsmanna, sem lengi hafa sżnt fęrni ķ aš laga flokk sinn aš breyttum tķmum. Fyrir 60 įrum var žaš gert undir forystu Richards Butlers, sem aldrei varš leištogi flokksins en engu aš sķšur einn af mestu įhrifamönnum hans ķ įratugi. Nś er ljóst aš Ķhaldsflokkur Camerons er aš ganga ķ gegnum athyglisverša endurfęšingu. Ķ ljósi žeirra hugmynda sem žar eru į feršinni getum viš spurt:

Hvaš er į móti žvķ, žegar Ķslandspóstur tilkynnir lokun į pósthśsi ķ heilu byggšarlagi, aš hśsmóšir eša eftirlaunamašur hefji pósthśsrekstur į stašnum?

Hvaš er į móti žvķ, žegar tilkynnt er um lokun skóla ķ byggšarlagi, aš foreldrar ķ žvķ sama byggšarlagi taki höndum saman um rekstur skóla?

Og žannig mętti lengi telja. Frįhvarf frį rķkisrekstri sķšustu missera til einkareksturs žarf ekki endilega aš fara fram ķ formi sölu stórra fyrirtękja fyrir milljaršatugi eins og ķ fortķšinni.

Samdrįttur ķ rķkisumsvifum getur žvert į móti byggzt į žvķ aš flytja mörg smį verkefni frį opinberum ašilum til einkaašila.

Um nżja stefnumótun į žessu sviši - um einkarekstur į 21. öld ķ ljósi fenginnar reynslu į 20. öldinni žurfa aš fara fram fram frjįlsar og opnar umręšur į vettvangi Sjįlfstęšisflokksins.

Fjórši meginžįtturinn ķ grundvallarstefnu Sjįlfstęšisflokksins eins og hśn hefur žróazt er afstaša flokksins til hins félagslega žįttar ķ samfélagsgerš okkar.

Gleymum žvķ ekki og gleymum žvķ aldrei, aš Sjįlfstęšisflokkurinn er ekki flokkur, sem var stofnašur til žess aš gęta hagsmuna hinna aušugu. Hann var stofnašur til žess aš berjast fyrir žjóšarhagsmunum og ķ žvķ felst hagsmunum allrar žjóšarinnar, rķkra og fįtękra og allt žar į milli.

Sį Sjįlfstęšisflokkur, sem ég gekk ķ į unga aldri og starfaši mikiš ķ į hįskólaįrum mķnum var annar stęrsti verkalżšsflokkur landsins. Žessi flokkur įtti į žeim įrum annan stęrsta hóp fulltrśa į žingum Alžżšusambands Ķslands.

Sį žįttur ķ starfi Sjįlfstęšisflokksins aš berjast fyrir hagsmunum launžega og žeirra sem minna mega sķn ķ samfélaginu hefur alltaf veriš sterkur žįttur ķ tilfinningalķfi Sjįlfstęšismanna og alger forsenda fyrir žvķ aš flokkurinn hefur nįš svo mikilli breidd ķ kjósendafylgi, sem sagan sżnir.

Sį stjórnmįlaflokkur ķslenzkur, sem į mestan žįtt ķ aš byggja upp hina miklu og merku félagsžjónustu, sem veitt er į vegum Reykjavķkurborgar er Sjįlfstęšisflokkurinn. Grundvöllur aš nśtķmaskipulagi žeirrar žjónustu var lagšur į višreisnarįrunum ķ borgarstjóratķš Geirs Hallgrķmssonar.

Žaš er sś pólitķk, sem hefur skipt sköpum um stöšu Sjįlfstęšisflokksins ķ stjórnmįlabarįttu ķslenzka lżšveldisins.

Žess vegna segi ég viš ykkur:

Sjįlfstęšisflokkurinn į aš berjast fyrir öflugri velferšarpólitķk į eigin forsendum.

Sjįlfstęšisflokkurinn į aš berjast fyrir öflugri heilbrigšisžjónustu į eigin forsendum.

Sjįlfstęšisflokkurinn į aš berjast fyrir öflugri menntastefnu og menningarpólitķk į eigin forsendum.

Hvaš į ég viš meš į eigin forsendum?

Mér finnst koma til greina aš taka upp mun sterkari tekjutengingu ķ velferšarkerfinu en nś er žannig aš žeir borgi, sem hafa efni į žvķ en stušningur viš hina sé žeim mun meiri.

Mér finnst koma til greina aš taka upp mun vķštękari tekjutengingu ķ heilbrigšisžjónustunni žannig aš žeir borgi, sem hafi efni į žvķ.

Mér finnst koma til greina aš auka frjįlsręši og samkeppni ķ skólastarfi og eyrnamerkja sérstakan žįtt ķ śtsvarsgreišslum ķ sveitarfélögum til skólastarfs. Aš skólar geti keppt um beztu kennara m.a. meš žvķ aš bjóša žeim betri laun. Aš ķbśar sveitarfélags geti įkvešiš ķ atkvęšagreišslu, hvort žeir vilji leggja fram meira fé til skólastarfs ķ hęrra skólaśtsvari.

Sjįlfstęšisflokkurinn mį aldrei falla ķ žį gryfju aš gleyma žeim, sem minna mega sķn ķ samfélagi okkar.

Nś spyrjiš žiš góšir Heimdellingar: hvaš getur ungt fólk ķ Sjįlfstęšisflokknum gert til žess aš hefja Sjįlfstęšisflokkinn til vegs į nż og svar mitt er:

Žaš getiš žiš fyrst og fremst gert meš žvķ aš verša uppspretta nżrra hugmynda um žjóšfélagsmįl og vettvangur opinnar, frjįlsrar og lķflegrar umręšu um stefnumįl flokksins.

Ég starfaši mikiš ķ Sjįlfstęšisflokknum į hįskólaįrum mķnum. Ég kom aftur inn ķ félagsstarf flokksins eftir 43 įra višveru į Morgunblašinu.

Žaš sem slęr mig mest nś er aš žaš eru nįnast engar umręšur į vettvangi Sjįlfstęšisflokksins um žjóšfélgsmįl. Ég kalla žaš ekki umręšur, žótt forystumenn komi, haldi ręšur og leyft sé aš spyrja žį spurninga. Žaš eru engar umręšur, sem mįli skipta um nż stefnumįl. Žaš er eins og žessi flokkur, sem hefur alltaf barizt fyrir skošanafrelsi og tjįningafrelsi sé hręddur viš frjįls skošanaskipi.

Ég hef aldrei skiliš fólk, sem er hrętt viš skošanir annarra. Ég hef aldrei skiliš fólk, sem er hrętt viš aš ašrir tjįi skošanir sķnar. Og ég hef reyndar aldrei skiliš fólk, sem er hrętt viš aš setja fram skošanir, sem ganga gegn meginstraumi samfélagsskošana į hverjum tķma.

Žiš eigiš aš verša svona vettvangur. Žiš eigiš aš hafa forgöngu um aš Sjįlfstęšismenn takist į sķn ķ milli um hin stóru įgreiningsmįl okkar samtķma, hvort sem žaš er ESB eša kvótakerfiš eša Icesave. Hvers vegna skildum viš ekki takast į um mismunandi skošanir?

Sumir hafa įhyggjur af žvķ, aš Sjįlfstęšisflokkurinn klofni vegna įgreinings um ESB. Ég segi viš ykkur: Žaš eru meiri lķkur į žvķ aš flokkurinn klofni ef hann žegir um žessi mįl og meiri lķkur į aš hann haldi saman ef viš tökumst į og lįtum gusta svolķtiš um flokk okkar. Viš Žorsteinn Pįlsson getum vel rifizt um ESB en veriš įfram ķ sama flokki.

Ég var bešinn um aš svara žeim spurningum hér ķ kvöld, hvernig Sjįlfstęšisflokkurinn geti nįš vopnum sķnum į nż og hvernig hann geti endurheimt meirihlutann ķ Reykjavķk.

Svar mitt viš žeim spurningum er aš hann į aš taka upp og berjast fyrir žeim stefnumįlum sem ég hef hér lżst. Žį endurheimtir hann fyrri stöšu. Žį endurheimtir hann meirihlutann ķ Reykjavķk.

Hvers vegna segi ég žetta?

Vegna žess aš žaš er sannfęring mķn aš žetta eru skošanir, sem eru ķ fullu samręmi viš grundvallarstefnu Sjįlfstęšisflokksins frį upphafi. Žetta eru skošanir, sem meginžorri landsmanna getur fylgt sér um.

Višreisnarįrin voru aš mörgu leyti gullöld lżšveldisins og žau voru gullöld Sjįlfstęšisflokksins.

Viš skulum lįta Sjįlfstęšisflokkinn endurfęšast ķ eins konar višreisnarflokki.

 
Senda į Facebook  Senda į Twitter  Vista sem pdf  Prenta

Styrmir Gunnarsson er lögfręšingur og fyrrverandi ritstjóri Morgunblašsins. Hann hóf störf sem blašamašur į Morgunblašinu 1965 og varš ašstošarritstjóri 1971. Įriš 1972 varš Styrmir ritstjóri Morgunblašsins, en hann lét af žvķ starfi įriš 2008.

 
 
Mest lesiš
Fleiri pistlar

Umsóknarferli ķ andaslitrum - straumhvörf hafa oršiš ķ afstöšu til ESB-višręšna - réttur žjóšar­innar tryggšur

Žįttaskil uršu ķ samskiptum rķkis­stjórnar Ķslands og ESB fimmtudaginn 12. mars žegar Gunnar Bragi Sveinsson utanrķkis­rįšherra aftenti formanni rįšherrarįšs ESB og višręšu­stjóra stękkunarmįla ķ framkvęmda­stjórn ESB bréf. Textinn sem gildir gagnvart ESB er į ensku. Žar segir: „The Government of...

Grikkir eru ekki sjįlfstęš žjóš

Grikkir eru ekki sjįlfstęš žjóš. Žeir hafa aš vķsu mįlfrelsi viš boršiš ķ Brussel, sem ķslenzkir ašildarsinnar aš ESB leggja svo mikiš upp śr en į žį er ekki hlustaš og orš žeirra hafa engin įhrif.

Lķfsreynsla Grikkja lżsandi dęmi um örlög smįžjóšar sem gengur inn ķ fjölmennt rķkjabandalag

Žaš hefur veriš fróšlegt - ekki sķzt fyrir žegna smįžjóša - aš fylgjast meš įtökum Grikkja og annarra evrurķkja, sem ķ raun hafa veriš įtök į milli Grikkja og Žjóšverja. Ķ žessum įtökum hafa endurspeglast žeir djśpu brestir, sem komnir eru ķ samstarfiš innan evrurķkjanna og žar meš innan Evrópu­sambandsins.

Umbrotin ķ Evrópu geta haft ófyrirsjįanlegar afleišingar

Žaš er nokkuš ljóst aš sś uppreisn Mišjaršarhafsrķkja gegn žżzkum yfirrįšum innan Evrópu­sambandsins, sem Romano Prodi, fyrrum forsętis­rįšherra Ķtalķu og forseti framkvęmda­stjórnar ESB um skeiš, hvatti til fyrir allmörgum mįnušum er hafin. Kveikjan aš henni uršu śrslit žingkosninganna ķ Grikklandi fyrir viku.

 
 
    Um Evrópuvaktina     RSS