Mįnudagurinn 18. nóvember 2019

Mats­fyrirtęki hafa glataš fyrra trausti - óvissa um Icesave-mat


Björn Bjarnason
5. aprķl 2011 klukkan 15:00

Eitt af žvķ sem menn óttast verši Icesave-samningunum hafnaš er aš matsfyrirtękin svonefndu, žaš er fyrirtękin sem leggja mat į lįnshęfi rķkja og fyrirtękja muni lękka matiš į Ķslandi og žar meš hękka lįntökukostnaš rķkisins og ķslenskra fyrirtękja. Fréttir berast nś stöšugt af lękkun į žessu mati į Portśgal og 5. aprķl er lįntökukostnašur žar kominn ķ 9,9%, sem er hęrri en hann var į Ķrlandi, žegar stjórnvöld žar fóru fram į neyšarlįn.

Engin vissa er fyrir žvķ hvernig matsfyrirtękin bregšist viš samžykki eša höfnun Icesave. Skuldir ķslenska rķkisins hękka tvķmęlalaust verši Icesave-lögin samžykkt 9. aprķl. Mišaš viš žaš sem gerst hefur ķ Portśgal og Grikklandi, žar sem rķkisskuldir hafa fariš śr böndunum ętti lįnshęfismat Ķslands aš lękka meš meiri skuldum rķkisins. Aš Icesave fari fyrir dómstóla ętti ekki aš auka skuldir ķslenska rķkisins og žvķ ekki aš lękka lįnshęfismat žess fari matsfyrirtękin aš sömu reglum og um önnur rķki.

Hafni Ķslendingar Icesave-lögunum eru įhrif žess ekki bundin viš Ķsland heldur nį til alls EES/ESB-svęšisins žvķ aš žį mun vęntanlega reyna į lögmęti krafna Hollendinga og Breta. Žetta lögmęti er ekki bundiš viš samskipti žessara rķkja viš Ķsland heldur varšar alla bankastarfsemi ķ Evrópu og žótt vķšar sé litiš. Hvernig matsfyrirtękin bregšast viš žvķ snertir žvķ mun fleiri žjóšir en Ķslendinga.

Bankahruniš leiddi til žess aš trśveršugleiki matsfyrirtękjanna minnkaši og ķ vaxandi męli kjósa lįnveitendur aš lķta fram hjį žeim. Innan ESB er rętt um aš koma upp sérstöku nżju matskerfi til aš afla vitneskju um lįnshęfi og raunverulega stöšu ķ rķkisfjįrmįlum og į peningamarkaši. Ķ ljós hafi komiš aš varlegt sé aš treysta alfariš į matsfyrirtękin.

Stęrstu matsfyrirtękin eru Fitch Ratings (14% markašshlutdeild), Moody“s (40% markašshlutdeild) og Standard & Poor‘s (40% markašshlutdeild). Žetta eru einkafyrirtęki, rekin ķ hagnašarskyni, sem hafa aš nokkru hlotiš višurkenningu sem opinberir eftirlitsašilar. Oft kemur til hagsmunaįrekstra vegna žess aš fyrirtękin hafa tekjur sķnar af višskiptum viš žį sem gefa śt skuldabréf. Žess vegna hefur žeirri gagnrżni veriš hreyft aš matsfyrirtękin hafi ekki sérstakan įhuga į aš gęta hagsmuna fjįrfesta.

Žeim fękkar į markašnum sem taka miš af žvķ sem matsfyrirtękin segja. Žessi žróun hófst jafnvel fyrir bankahrun og erfišleikana 2007 – 8, sem juku enn į gagnrżni į matsfyrirtękin. Sešlabanki Bandarķkjanna krefst reglulegs mats tveggja eša žriggja fyrirtękja į lįnshęfi og veršmęti skuldabréfa og tryggir žaš fyrirtękjunum įfram višskipti.

Fyrirtękin sęta gagnrżni fyrir aš lękka ekki lįnshęfismat fyrirtękja nógu fljótt. Enron vari tališ góšur fjįrfestingarkostur fjórum dögum įšur en fyrirtękiš varš gjaldžrota, žótt matsfyrirtękin hafi įttaš sig į vanda Enron mörgum mįnušum fyrr.

Einn lišur ķ gagnrżninni er, aš of nįin tengsl séu milli matsfyrirtękja og stjórnenda fyrirtękja. Hętta sé į žvķ aš stjórnendur blekki matsmenn. Stóru matsfyrirtękin leggja gjöld į lįntakendur fremur en lįnveitendur vegna matsstarfa sinna. Žetta leišir til įsakana um hagsmunaįrekstur.

Matsfyrirtęki eru sökuš um aš beita žvingunum til aš nį višskiptum viš fyrirtęki. Moody“s birti til dęmis „óumbešiš“ mat į Hannover Re og sendi tryggingarfélaginu sķšan bréf žar sem stóš aš aš žess vęri bešiš „hvenęr Hannover žóknašist aš greiša“. Žegar stjórnendur hjį Hannover neitušu aš borga hélt Moody‘s įfram aš lękka matiš į Hannover Re og hélt įrangurslaust įfram aš senda reikninga. Įriš 2004 setti Moody‘s Hannover Re ķ ruslflokk. Žótt ašrir sem mįtu fyrirtękiš gęfu žvķ góša einkunn tókst Moody‘s aš veikja traust fjįrfesta og Hannover Re tapaši 175 milljónum dollara ķ hlutabréfaśtboši.

Meš žvķ aš lękka mat į fyrirtękjum geta matsfyrirtęki skapaš vķtahring, žar sem viškomandi fyrirtęki žarf ekki ašeins aš greiša hęrri vexti af lįnum heldur getur hiš lįga mat almennt spillt sambandi fyrirtękisins viš lįnastofnanir, aukiš kostnaš žeirra og žar meš spillt enn frekar įliti žeirra śt į viš. Stundum er tekiš fram ķ lįnasamningum aš lįn falli ķ gjalddaga ef lįnshęfismat lįntakanda fer nišur fyrir įkvešiš mark. Markmišiš er aš banki geti tryggt hagsmuni sķna įšur en til naušasamninga eša gjaldžrots kemur. Įhrif žessara įkvęša geta veriš hörmuleg, žar sem taki žau gildi jafngildi žaš ķ raun aš viškomandi fyrirtęki eigi sér ekki višreisnar von, žar meš sé vald matsfyrirtękisins oršiš į žann veg aš lķf viškomandi fyrirtękis sé ķ žess hendi. Įkvęši af žessu tagi flżttu fyrir falli Enrons. Sķšan hefur veriš reynt aš sporna gegn slķkum įkvęšum ķ lįnasamningum.

Aš žvķ er varšar mat į lįnshęfi einstakra rķkja sitja matsfyrirtękin undir gagnrżni fyrir aš ganga žar haršar fram en endranęr af žvķ aš žau vilji foršast aš settar verši reglur um strangara ašhald aš žeim. Žvķ séu dómar vegna skuldastöšu rķkissjóša oft haršari en vegna fyrirtękja.

(Heimild: Wikipedia)

 
Senda į Facebook  Senda į Twitter  Vista sem pdf  Prenta

Björn Bjarnason var žingmašur Sjįlfstęšisflokksins frį įrinu 1991 til 2009. Hann var menntamįlarįšherra 1995 til 2002 og dóms- og kirkjumįlarįšherra frį 2003 til 2009. Björn var blašamašur į Morgunblašinu og sķšar ašstošarritstjóri 1979 til 1991.

 
 
Mest lesiš
Fleiri pistlar

Umsóknarferli ķ andaslitrum - straumhvörf hafa oršiš ķ afstöšu til ESB-višręšna - réttur žjóšar­innar tryggšur

Žįttaskil uršu ķ samskiptum rķkis­stjórnar Ķslands og ESB fimmtudaginn 12. mars žegar Gunnar Bragi Sveinsson utanrķkis­rįšherra aftenti formanni rįšherrarįšs ESB og višręšu­stjóra stękkunarmįla ķ framkvęmda­stjórn ESB bréf. Textinn sem gildir gagnvart ESB er į ensku. Žar segir: „The Government of...

Grikkir eru ekki sjįlfstęš žjóš

Grikkir eru ekki sjįlfstęš žjóš. Žeir hafa aš vķsu mįlfrelsi viš boršiš ķ Brussel, sem ķslenzkir ašildarsinnar aš ESB leggja svo mikiš upp śr en į žį er ekki hlustaš og orš žeirra hafa engin įhrif.

Lķfsreynsla Grikkja lżsandi dęmi um örlög smįžjóšar sem gengur inn ķ fjölmennt rķkjabandalag

Žaš hefur veriš fróšlegt - ekki sķzt fyrir žegna smįžjóša - aš fylgjast meš įtökum Grikkja og annarra evrurķkja, sem ķ raun hafa veriš įtök į milli Grikkja og Žjóšverja. Ķ žessum įtökum hafa endurspeglast žeir djśpu brestir, sem komnir eru ķ samstarfiš innan evrurķkjanna og žar meš innan Evrópu­sambandsins.

Umbrotin ķ Evrópu geta haft ófyrirsjįanlegar afleišingar

Žaš er nokkuš ljóst aš sś uppreisn Mišjaršarhafsrķkja gegn žżzkum yfirrįšum innan Evrópu­sambandsins, sem Romano Prodi, fyrrum forsętis­rįšherra Ķtalķu og forseti framkvęmda­stjórnar ESB um skeiš, hvatti til fyrir allmörgum mįnušum er hafin. Kveikjan aš henni uršu śrslit žingkosninganna ķ Grikklandi fyrir viku.

 
 
    Um Evrópuvaktina     RSS