Mišvikudagurinn 29. janśar 2020

Nż utanrķkis­stefna Ķslands byggist į noršurslóšum

Ķsland-ESB og Nżja Noršriš VIII


Styrmir Gunnarsson
25. janśar 2012 klukkan 12:05
Danska utanríkisráðuneytið

Lega lands getur veriš aušlind. Žaš į viš um Ķsland. Ekki bara vegna fiskimišanna ķ kringum landiš heldur lķka vegna žeirrar ašstöšu og tękifęra, sem lega landsins bżšur upp į. Žetta kom skżrt ķ ljós į dögum kalda strķšsins. Žaš stóš ekki til aš žjóšin gręddi į žvķ framlagi sķnu til varna frjįlsra žjóša heims aš heimila veru bandarķsks varnarlišs į Ķslandi. En vera žess hér og framkvęmdir į žess vegum höfšu ķ för meš sér tekjur. Žaš er svo annaš mįl aš žeim var misskipt og af žeim mistökum eigum viš aš lęra, žegar kemur aš žvķ aš nżta tękifęrin, sem uppbyggingin ķ Nżja Noršrinu mun skapa.

En lega landsins hafši lķka óbein įhrif fyrir okkur. Žaš er alveg ljóst, aš viš nįšum yfirrįšum yfir aušlindum hafsins ķ kringum landiš eftir harša barįttu viš Breta vegna žess, aš į lokastigum hverrar deilu lögšust Bandarķkjamenn į sveif meš okkur. Žeir geršu žaš ekki af góšmennsku eša vegna réttlętiskenndar. Žeir geršu žaš hagsmuna sinna vegna.

Meš sama hętti er alveg ljóst, aš uppbygging Loftleiša į įrunum eftir 1950 byggšist į vinsamlegri afstöšu Bandarķkjanna ķ okkar garš. Žeir greiddu fyrir ašstöšu Loftleiša ķ Bandarķkjunum og til žess aš halda uppi įętlunarflugi yfir Atlantshafiš meš viškomu į Ķslandi. Sś ašstaša var ekki sjįlfsögš.

Žaš er lķka ljóst aš žessi pólitķsku tengsl viš Bandarķkin aušveldušu uppbyggingu į fiskśtflutningi til Bandarķkjanna og dreifingarkerfi žar. Og Bandarķkin komu okkur beint til hjįlpar, žegar erfišleikar komu upp viš sölu į skreiš į Višreisnarįrunum.

Allt stafaši žetta af žvķ aš lega Ķslands var Bandarķkjunum og öšrum ašildarrķkjum Atlantshafsbandalagsins mikivęg ķ kalda strķšinu.

Eftir aš žvķ lauk höfum viš įtt ķ erfišleikum meš aš nį įttum og fóta okkur į nżrri utanrķkisstefnu viš nżjar og gjörbreyttar ašstęšur. Žaš hefur ekki tekizt til žessa. Leiš Samfylkingarinnar er sś, aš gefast upp į žvķ aš vera sjįlfstęš žjóš og hlaupa undir pilsfald Evrópusambandsins. Žaš er umhugsunarefni aš sami grundvallaržrįšur einkenndi afstöšu jafnašarmanna į fyrri hluta sķšustu aldar til žess hvort viš ęttum aš lżsa yfir fullu sjįlfstęši. Margir žeirra voru žvķ andvķgir en bįru fyrir sig aš ekki vęri hęgt aš gera Dönum slķkt į mešan Danmörk vęri hernumiš land.

Sumir kaupsżslumenn į Ķslandi hafa sömu afstöšu aš žvķ er viršist vegna žess aš žeir telji žaš hagstęšara fyrir višskiptalķfiš. En hingaš til hefur sjįlfstęši Ķslands ekki veriš til sölu vegna višskiptahagsmuna.

Žaš hefur skort į aš pólitķskar umręšur fęru fram aš rįši um nżja utanrķkisstefnu kannski vegna žess, aš erfitt hefur reynzt fyrir žjóšina aš finna fótfestu į žvķ sviši.

Nś er žaš aš breytast. Nżja Noršriš og įform um uppbyggingu žess į 21. öldinni eru aš gjörbreyta stöšu Ķslands. Lega landsins er į nż aš verša eins konar aušlind, sem opnar okkur tękifęri til margvķslegra umsvifa og tekjuöflunar į nęstu įratugum. Jafnframt er ekki frįleitt aš ętla aš Ķsland sé aš fį nżja hernašarlega žżšingu vegna žeirra öryggishagsmuna, sem margar žjóšir žurfa aš gęta į noršurslóšum fram eftir öldinni.

Utanrķkisrįšuneytiš hefur aš mörgu leyti haldiš vel utan um žessa nżju hagsmuni. Ķ skżrslu rįšuneytisins um noršurslóšir frį 2009 eru hagsmunir okkar kortlagšir meš ķtarlegum hętti. Žar er aš finna eina lykilsetningu ķ inngangsoršum Össurar Skarphéšinssonar, utanrķkisrįšherra, sem vert er aš halda til haga ķ žessu sambandi. Utanrķkisrįšherra segir:

„Ķsland er eina rķkiš, sem liggur ķ heild sinni innan noršurskautssvęšisins eins og žaš er almennt skilgreint į alžjóšavettvangi og af Noršurskautsrįšinu“.

Žetta er lykilatriši ekki sķzt vegna žess, aš Ķsland liggur ķ öšru samhengi ķ jašri žess svęšis, žar sem mest umsvif verša og viš höfum ekki beinan ašgang aš žeim aušlindum, sem finnast į noršurslóšum nema aš mjög takmörkušu leyti. Tękifęri okkar liggja ķ legu landsins og ašstöšu og žeirri žjónustu, sem aušveldar er aš veita héšan en annars stašar frį.

Meš skżrslu sinni frį 2009 og öšrum athöfnum hefur utanrķkisrįšuneytiš lagt traustan grundvöll aš umręšum į hinum pólitķska vettvangi um Ķsland og noršurslóšir og žaš hefur Valur Ingimundarson lķka gert meš sķnum skrifum bęši hér heima og erlendis. Hins vegar mį segja meš rökum, aš stjórnmįlamennirnir og stjórnmįlaflokkarnir hafi ekki sinnt žessum mįlaflokki meš žeim hętti, sem įstęša er til. Žaš hefur forseti Ķslands, Ólafur Ragnar Grķmsson, hins vegar gert og er framlag hans į žessu sviši til marks um, aš žaš embętti er hęgt aš nżta meš żmsum hętti.

Aš slķkum umręšum vķkur Valur Ingimundarson, sagnfręšingur ķ Skķrnisgrein sinni um Ķsland og noršurslóšir, sem vitnaš hefur veriš til ķ žessum greinaflokki og segir m.a.:

„Žannig hafa ķslenzkir stjórnmįlamenn og embęttismenn tileinkaš sér og endurunniš 20. aldar draum Vilhjįlms Stefįnssonar um Noršur-Ķshafiš sem nżtt “mišjaršarhaf„....“

Er žaš ekki einmitt žaš sem er aš gerast? Aš Noršur-Ķshafiš sé aš verša nżtt mišjaršarhaf? Vilhjįlmur Stefįnsson var merkur mašur og fullt tilefni til aš minningu hans verši gerš veršug skil meš žvķ aš byggja Stofnun Vilhjįlms Stefįnssonar į Akureyri enn frekar upp, sem mišpunkt rannsókna og umsvifa Ķslendinga į noršurslóšum. Hann hafši sterkar tilfinningar til Ķslands eins og glöggt mįtti merkja ķ samtali sem viš Jón E. Ragnarsson, heitinn, lögmašur, įttum viš hann ķ Hanover ķ New Hampshire ķ Bandarķkjunum um tveimur mįnušum įšur en hann dó. Tįrin runnu nišur kinnar hans žegar hann hlustaši į okkur tala ķslenzku. Frįsögn Jóns Edvalds af žvķ samtali birtist ķ Morgunblašinu į sķnum tķma.

Nżja Noršriš hefur lagt grundvöll aš nżrri utanrķkisstefnu Ķslands, sem snżr aš öryggishagsmunum okkar og nżjum tękifęrum til uppbyggingar atvinnustarfsemi og žjónustu, sem getur fęrt žjóšarbśinu miklar tekjur į nęstu įratugum. Ķ žeirri utanrķkisstefnu eigum viš aš taka miš af žvķ aš žjóšin sjįlf geti notfęrt sér og nżtt žessi tękifęri ķ staš žess aš fela forręši žeirra ķ hendur Evrópusambandsins eins og mundi gerast meš ašild Ķslands aš žvķ.

Ķ nęstu og sķšustu grein i žessum greinaflokki, sem birtast mun į morgun veršur fjallaš frekar um žau verkefni sem framundan eru ķ Nżja Noršrinu og žau utanrķkispólitķsku višhorf, sem viš žurfum aš huga aš ķ žvķ sambandi.

 
Senda į Facebook  Senda į Twitter  Vista sem pdf  Prenta

Styrmir Gunnarsson er lögfręšingur og fyrrverandi ritstjóri Morgunblašsins. Hann hóf störf sem blašamašur į Morgunblašinu 1965 og varš ašstošarritstjóri 1971. Įriš 1972 varš Styrmir ritstjóri Morgunblašsins, en hann lét af žvķ starfi įriš 2008.

 
 
Mest lesiš
Fleiri pistlar

Umsóknarferli ķ andaslitrum - straumhvörf hafa oršiš ķ afstöšu til ESB-višręšna - réttur žjóšar­innar tryggšur

Žįttaskil uršu ķ samskiptum rķkis­stjórnar Ķslands og ESB fimmtudaginn 12. mars žegar Gunnar Bragi Sveinsson utanrķkis­rįšherra aftenti formanni rįšherrarįšs ESB og višręšu­stjóra stękkunarmįla ķ framkvęmda­stjórn ESB bréf. Textinn sem gildir gagnvart ESB er į ensku. Žar segir: „The Government of...

Grikkir eru ekki sjįlfstęš žjóš

Grikkir eru ekki sjįlfstęš žjóš. Žeir hafa aš vķsu mįlfrelsi viš boršiš ķ Brussel, sem ķslenzkir ašildarsinnar aš ESB leggja svo mikiš upp śr en į žį er ekki hlustaš og orš žeirra hafa engin įhrif.

Lķfsreynsla Grikkja lżsandi dęmi um örlög smįžjóšar sem gengur inn ķ fjölmennt rķkjabandalag

Žaš hefur veriš fróšlegt - ekki sķzt fyrir žegna smįžjóša - aš fylgjast meš įtökum Grikkja og annarra evrurķkja, sem ķ raun hafa veriš įtök į milli Grikkja og Žjóšverja. Ķ žessum įtökum hafa endurspeglast žeir djśpu brestir, sem komnir eru ķ samstarfiš innan evrurķkjanna og žar meš innan Evrópu­sambandsins.

Umbrotin ķ Evrópu geta haft ófyrirsjįanlegar afleišingar

Žaš er nokkuš ljóst aš sś uppreisn Mišjaršarhafsrķkja gegn žżzkum yfirrįšum innan Evrópu­sambandsins, sem Romano Prodi, fyrrum forsętis­rįšherra Ķtalķu og forseti framkvęmda­stjórnar ESB um skeiš, hvatti til fyrir allmörgum mįnušum er hafin. Kveikjan aš henni uršu śrslit žingkosninganna ķ Grikklandi fyrir viku.

 
 
    Um Evrópuvaktina     RSS