Ísland, 29. aðildarríki ESB?

Spurning um framtíðarstöðu

Þennan pistil skrifaði höfundur á vefsíðu stærsta þingflokks ESB-þingsins, European People's Party (EPP), flokks mið-hægrimanna, 12. mars 2012 í tilefni af umræðum aðild Íslands að ESB á ESB-þinginu 14. mars.

Finndu þann sérstæða

Segja má margt um Ísland en alls ekki að það sé hið dæmigerða umsóknarland um aðild að ESB. Ef menn væru í þeim leik að finna ríki í hópi stækkunarríkja sem væri ekki eins og hin yrði Ísland strax fyrir valinu. Landið er á skilunum milli Evrópu og Norður-Ameríku og þjóðin yrði hin fámennasta í sambandinu; hún hreykir því að eiga elsta starfandi þingið og sjávarafurðir hennar nema meira en 30% af heildarframleiðslu sjávarafurða í ESB – svo að aðeins séu nefnd fjögur sérkenni lands og þjóðar.

Landið fékk viðurkennda stöðu sem umsóknarríki aðeins ári eftir að lögð var inn umsókn og því virðist Ísland á hraðferð til aðildar.

Tökum eitt dæmi, Ísland fær 12 milljónir evra [2 milljarða ISK] í IPA-aðlögunarstyrki frá ESB á umsóknartímanum. Til samanburðar má geta þess að Serbar fá tvöfalda þessa fjárhæð aðeins vegna aðlögunaráætlunar sinnar við landamæri Rúmeníu.

Þetta er ekki aðeins vegna þess að Ísland er lítið land. Dæmið sýnir svart á hvítu að þjóðin þarf að leysa úr mjög fáum tæknilegum vandamálum áður en hún gengur í ESB.

Verkefnin framundan

Þótt ESB-aðildarferli Íslands kunni að vera án hinna miklu átakamála sem einkenna aðlögunarferil annarra ríkja skortir ekki vandasöm verkefni: fyrst ber að nefna viðræður um sjávarútvegsmál, þá má geta Icesave-deilunnar og loks huga að almennum stuðningi við aðild.

Makríl-deilan milli ESB, Noregs, Íslands og Færeyja sýnir hve fiskveiðar eru mikilvægar fyrir Ísland og hve staðráðnir Íslendingar eru í að berjast fyrir því sem þeir telja snerta rétt sinn og hagsmuni. Af útflutningstekjum Íslendinga koma 40% frá sjávarútvegi og sjávarafurðir eru um helmingur af útflutningsvörum þeirra. Þess vegna benda Íslendingar á að staða þeirra að því er sjávarútveg varðar sé næsta einstök og niðurstaða viðræðnanna um þennan þátt þeirra muni líklega ráða úrslitum um aðild að ESB.

Icesave-deilan við Hollendinga og Breta er enn óleyst. Hún hófst við gjaldþrot þriggja stærstu banka á Íslandi árið 2008 og hefur tekið á sig sérstakan svip eftir að forseti Íslands hefur tvisvar sinnum lagt endurgreiðslusamninga við Breta og Hollendinga um lausn hennar undir þjóðina í atkvæðagreiðslu. Íslendingar inntu fyrsta hluta af þessari endurgreiðslu af hendi í desember [2011] til forgangskröfuhafa og nam fjárhæðin um þriðjungi af viðurkenndum forgangskröfum, þrátt fyrir þetta hefur Eftirlitsstofnun EFTA ákveðið að höfða mál gegn Íslandi fyrir EFTA-dómstólnum og er málinu ólokið. Ber að vona að Íslendingar dragi úr spennu í málinu áður en dómstóllinn fellir sinn dóm og leiði málið til lykta í vinsamlegum viðræðum.

Í ESB, á evru-svæðið

Allt bendir til þess að staða evrunnar skapi mestan vanda í viðræðunum. Því má ekki gleyma að Íslendingar lögðu fram umsókn sína þegar þeir töldu sig standa efnahagslega veikt og vildu leita skjóls undir evru-regnhlífinni. Það var fyrst eftir að fulltrúar ESB höfðu tekið af skarið um að enginn geti tekið upp evru án þess að ganga í sambandið sjálft að Íslendingar ákváðu að senda inn umsókn. Nú stendur evran höllum fæti, í stað þess að vera helsta ástæða aðildar veikir hún málstað ESB-aðildarsinna í landinu, þeir standa í þeim erfiðu sporum að skýra hvernig ESB muni komast út úr evru-vandanum.

Íslendingar: með eða á móti?

Aðstæður eru auk þess þannig á Íslandi að ávallt hafa ríkt skiptar skoðanir um aðild meðal almennings. Á síðustu sjö árum hefur aðeins ein skoðanakönnun af sautján um aðild að ESB sýnt vilja meirihluta til aðildar. Þrátt fyrir það sem almennt er talið gerðist það ekki eftir fjármálakreppuna á Íslandi heldur fyrir hana: í september 2007. Hvað sem þessu líður hefur meirihlutinn jafnan verið hlynntur því að hefja og halda áfram aðildarviðræðum og hugsanlega kann afstaðan að breytast á skömmum tíma eins og reynslan frá Króatíu sýnir okkur. Kosningaþátttaka er hins vegar jafnan mjög mikil á Íslandi (um 90%) í samanburði við Króatíu (60%) og andstæðingar aðildar virðast betur skipulagðir og þeir gæta sérgreindra hagsmuna.

Spurning um framtíðarstöðu

Íslendingar hafa byrjað mjög vel. Að haldið verði áfram á sömu braut krefst fyrst og síðast pólitísks vilja. Stjórnmálamenn og almenningur verða að taka virkan þátt í opinberum umræðum um kosti og galla aðildar. Auk þess að snúast um stefnumál og stofnanir verður umræðan að snúast um framtíðarstöðu. Vilja Íslendingar glíma við storma og strauma alþjóðavæðingarinnar einir eða sem hluti af stórri evrópskri fjölskyldu? Íslendingar einir geta svarað þeirri spurningu.