Sunnudagurinn 5. desember 2021

Leit Evrˇpu­sambandsins a­ nřju l÷gmŠti


Bj÷rn Bjarnason
21. desember 2011 klukkan 17:29

Greinin birtist upphaflega Ý Ůjˇ­mßlum 4. hefti 2011.

Athygli vakti ß bla­amannafundi Ý Brussel mi­vikudaginn 23. nˇvember hve talsm÷nnum framkvŠmdastjˇrnar ESB var miki­ Ý mun a­ minna menn ß s÷gu og reynslu BandarÝkjamanna ■egar ■eir kynntu till÷gur sÝnar um evru-skuldabrÚf og ÝhlutunarrÚtt framkvŠmdastjˇrnarinnar Ý fjßrlagager­ einstakra evru-rÝkja.

Vi­ ═slendingar h÷fum reynslu af ■vÝ a­ sendir sÚu tilsjˇnarmenn inn Ý einstakar rÝkisstofnanir fari ■Šr ekki a­ fjßrl÷gum. N˙ vill framkvŠmdastjˇrn ESB koma a­ ger­ fjßrlaga Ý evru-rÝkjum og einnig skipa tilsjˇnarmenn til a­ fylgja fram kr÷fum sÝnum. Forystumenn stˇru rÝkjanna innan evru-svŠ­isins tala um a­ auka beri samruna og yfirstjˇrn ß svŠ­inu skref fyrir skref, hÚr er li­ur Ý ■eirri stefnu kynnt.

Skrefi­ er kjarni tillagna framkvŠmdastjˇrnarinnar til a­ bjarga evru-samstarfinu frß upplausn og koma Ý veg fyrir hrun evrunnar. Ůrßtt fyrir bj÷rgunarsjˇ­i og ney­arlßn hefur ekki tekist a­ leysa skuldavandann.

RÝkisstjˇrnir falla

Ůegar Barroso kynnti till÷gur sÝnar h÷f­u sex rÝkisstjˇrnir falli­ ß evru-svŠ­inu: ß ═rlandi, Spßni, ═talÝu, Ý Grikklandi, SlˇvakÝu og Port˙gal. Ůß ur­u stjˇrnarskipti Ý Danm÷rku a­ loknum ■ingkosningum, ■Šr er ■ˇ ekki unnt a­ rekja beint til evru-vandans eins og kosningarnar ß ═rlandi, Spßni og Ý Port˙gal.

┴ ═talÝu og Ý Grikklandi kn˙­u valdamenn ESB og einstakra evru-rÝkja fram afs÷gn rÝkisstjˇrna, Ý nafni evrunnar. ═ SlˇvakÝu ba­st forsŠtisrß­herrann lausnar fyrir sig og rß­uneyti sitt til a­ knřja fram sam■ykki Ý ■ingi ß ßbyrg­ ß bj÷rgunara­ger­um Ý ■ßgu evrunnar. Til ■essa hefur yfir■jˇ­legt e­a yfirrÝkja vald veri­ skilgreint sem framsal ß valdi til yfir■jˇ­legrar stofnunar. Innan evru-svŠ­isins er til ˇumsami­ og ˇskilgreint vald sem rŠ­ur lÝfi rÚtt kj÷rinna rÝkisstjˇrna Ý einst÷kum l÷ndum fari skuldavandi ■eirra yfir ßkve­in ■olm÷rk e­a „makki“ stjˇrnir ekki rÚtt a­ mati stjˇrnenda kl˙bbsins.

RÝkjasamband - sambandsrÝki

Vi­ kynningu ß evru-skuldabrÚfunum rŠddi JosÚ Manuel Barroso, forseti framkvŠmdastjˇrnar ESB, um stofnun BandarÝkja Nor­ur-AmerÝku og leynisamning frß ßrinu 1790 sem hann sag­i a­ hef­i au­velda­ m÷nnum a­ leggja grunn a­ sambandsrÝkinu Ý Nor­ur-AmerÝku. Me­ hinni s÷gulegu upprifjun vildi hann au­velda stjˇrnendum evru-rÝkjanna 17 a­ sŠtta sig vi­ skref Ý ßtt til „BandarÝkja Evrˇpu“.

Allar g÷tu frß fimmta ßratugnum ■egar Evrˇpa var Ý r˙st eftir sÝ­ari heimsstyrj÷ldina og frß ■vÝ a­ samstarf rÝkja hˇfst til a­ tryggja framtÝ­arfri­ Ý ßlfunni hefur markmi­ ßk÷fustu hugsjˇnamannanna veri­ a­ koma ß BandarÝkjum Evrˇpu. N˙ sjß řmsir nřtt tŠkifŠri til ■ess vegna kreppunnar ß evru-svŠ­inu. H˙n leysist ekki nema me­ meiri samruna og meira yfirrÝkjavaldi.

Charles de Gaulle, forseti Frakklands, var ß sÝnum tÝma eindreginn talsma­ur rÝkjasambands og hafna­i ÷llum till÷gum um sambandsrÝki. Hann haf­i sk÷mm ß Jean Monnet, sem oft er nefndur fa­ir Evrˇpusambandsins, fyrir a­ vilja koma ß sambandsrÝki Ý Evrˇpu. Undir merkjum hins svonefnda Evrˇpuverkefnis (European project) eins og hugsjˇnin ß bakvi­ Evrˇpusambandi­ er n˙ nefnd hefur leynt og ljˇst veri­ stefnt a­ sambandsrÝki. Margir mßlsvarar ■eirrar hugsjˇnar vona a­ lei­in til samruna ver­i grei­fŠrari eftir a­ menn hafa horfst Ý augu vi­ skuldavandann ß evru-svŠ­inu.

═ ljˇsi hinnar s÷gulegu andst÷­u gaullista vi­ BandarÝki Evrˇpu vakti mikla athygli hinn 8. nˇvember 2011 ■egar Nicolas Sarkozy Frakklandsforseti, sem ß fylgi sitt ekki sÝst me­al gaullista, sag­i ß nßmsmannafundi Ý Strassborg a­ lei­in ˙r evru-vandanum yr­i au­veldari stofnu­u menn sambandsrÝki Ý Evrˇpu Ý sta­ ■ess a­ rÝghalda Ý rÝkjasambandi­. Lausnin fŠlist Ý ■repaskiptu (two speed) Evrˇpusambandi. Ůau rÝki sem vildu n˙verandi hra­a ß siglingu ESB yr­u bara a­ dragast aftur ˙r hinum sem vildu fara hra­ar og efla samstarf sitt.

Merkel ßvÝtar Barroso

Angela Merkel, kanslari Ůřskalands, hefur sagt a­ ■a­ sÚ algj÷rt skilyr­i sine qua non af hßlfu Ůjˇ­verja a­ hert ver­i sameiginleg t÷k ß fjßrlagastjˇrn evru-rÝkja. H˙n vill einnig a­ ■au rÝki sem ekki fari a­ evru-reglum ver­i unnt a­ draga fyrir ESB-dˇmstˇlinn sem dŠmi ■au til refsingar. Ver­i skilyr­um af ■essu tagi fullnŠgt kunni Ůjˇ­verjar a­ ver­a til vi­rŠ­na um evru-skuldabrÚf.

FramkvŠmdastjˇrn ESB hefur frumkvŠ­isrÚtt a­ setningu ESB-laga. Hinn 23. nˇvember 2011 kynnti h˙n tvŠr megintill÷gur a­ slÝkum l÷gum. ═ fyrsta lagi um a­ h˙n og fulltr˙ar hennar gŠtu hlutast til um ger­ fjßrlaga einstakra evru rÝkja og Ý ÷­ru lagi um ˙tgßfu ß evru-skuldabrÚfum. R÷kin fyrir brÚfunum eru a­ kŠmu ■au til s÷gunnar hŠttu einst÷k rÝki a­ gefa ˙t skuldabrÚf Ý eigin nafni, til yr­u brÚf sem gŠtu keppt vi­ rÝkisskuldabrÚf BandarÝkjanna, helsta skjˇl fjßrfesta ß tÝmum ˇrˇleika og upplausnar.

Angela Merkel sag­i eftir a­ Barroso haf­i kynnt till÷gur framkvŠmastjˇrnarinnar: „╔g tel ■a­ mj÷g alvarlegt umhugsunarefni og me­ ÷llu ˇvi­eigandi a­ framkvŠmdastjˇrn ESB beini Ý dag athygli sinni a­ evru-skuldabrÚfum.“ Ůa­ vŠri rangt a­ halda ■vÝ fram a­ breyting skulda einstakra rÝkja Ý sameiginlegan vanda au­velda­i evru-rÝkjunum a­ sigrast ß kerfisvanda myntsamstarfsin. Miklu nŠr vŠri a­ styrkja bj÷rgunarsjˇ­ evrunnar, og her­a refsingar vegna brota ß reglum um evruna en 60 sinnum hef­i veri­ broti­ gegn ■eim. Evru-skuldabrÚf mundu lÝklega gagnast rÝkjum ß bor­ vi­ Grikkland sem byggju vi­ mikinn lßnt÷kukostna­ ß opnum m÷rku­um en skapa hŠttu fyrir rÝki sem hef­u gˇ­ t÷k ß rÝkisfjßrmßlum sÝnum og auka lßnt÷kukostna­ ■eirra.

Barroso blŠs ß r÷k Merkel. Hann segir a­ me­ ■vÝ a­ sameinast a­ baki skuldum ß evru-svŠ­inu muni evru-rÝkin njˇta jafn „stˇrkostlegs hagna­ar“ og BandarÝkin hafi noti­. „Ůa­ mundi lei­a til meiri fjßrmßlalegs samruna og skapa miklu stŠrri og ÷flugri skuldabrÚfamarka­ sem yr­i sambŠrilegur vi­ ■a­ sem gerist hjß rÝkissjˇ­i BandarÝkjanna,“ sag­i Barroso ß bla­amannafundinum 23. nˇvember.

Hann benti ß a­ liti­ vŠri ß bandarÝsk skuldabrÚf sem einhverja ÷ruggustu fjßrfestingu Ý heimi ■ˇtt skuldir BandarÝkjanna nßlgu­ust 100% af landsframlei­slu. Honum sß ekki ßstŠ­u til a­ geta ■ess a­ bandarÝski skuldavandinn vŠri ekki sÝ­ur pˇlitÝskt vandamßl en hinn evrˇpski. Um svipa­ leyti og Barroso flutti ■ennan bo­skap bßrust frÚttir um a­ „ofurnefnd“ beggja flokka ß BandarÝkja■ingi hef­i ekki tekist a­ nß samkomulagi um sparna­ e­a lei­ir til a­ lŠkka rÝkisskuldir BandarÝkjanna, nema n˙ um 15.000 millj÷r­um dollara.

Rehn vitnar Ý Hamilton

Olli Rehn, varaforseti framkvŠmdastjˇrnar ESB sem fer me­ efnahags- og evru-mßl innan hennar, upplřsti Brussel-bla­amenn um a­fer­ir BandarÝkjamanna ■egar ■eir unnu a­ ■vÝ a­ smÝ­a innvi­i sambandsrÝkis 13 rÝkja sÝns undir yfirstjˇrn George Washington, fyrsta forseta BandarÝkjanna.

Rehn minnti ß a­ ßri­ 1790 hef­i Alexander Hamilton, fjßrmßlarß­herra BandarÝkjanna, lagt fram ߊtlun um hvernig nřja sambandsstjˇrnin Štti a­ glÝma vi­ skuldir fyrrverandi nřlendna Breta sem myndu­u hi­ nřja rÝki. Vegna ßforma sinna hef­i Hamilton lent Ý andst÷­u vi­ ■ungavigtarmenn eins og Thomas Jefferson og James Madison. Hann hef­i leyst vandann me­ leynd Ý kv÷ldver­i me­ Jefferson, ■eir hef­u undirskrift sammŠlst um ˙tgßfu skuldabrÚfa. FramkvŠmdastjˇrn ESB haga­i sÚr ß annan veg en ■essir rß­amenn BandarÝkjanna 1790, h˙n kynnti till÷gur sÝnar um skuldabrÚf opinberlega.

Rehn hÚlt ■vÝ hins vegar stÝft fram a­ ■essi leynisamningur Hamiltons og Jeffersons hef­i „lagt grunninn a­ sameiginlegri stjˇrn efnahagsmßla Ý sambandsrÝkinu BandarÝkjunum“. Rehn tˇk fram a­ hluti samkomulagsins hef­i veri­ a­ flytja a­setur alrÝkisstjˇrnarinnar frß New York a­ b÷kkum Potomac-ßrinnar Ý VirginÝu, ■ar sem n˙ er Washington DC.

═ frÚttum af bla­amannafundi forrß­amanna framkvŠmdastjˇrnar ESB er ■ess sÚrstaklega geti­ a­ ■eir vilji ekki flytja valdami­st÷­ Evrˇpusambandsins frß Brussel.

FramkvŠmastjˇrn Ý vanda

Ůegar liti­ er ß ■essar till÷gur og huga­ a­ st÷­u ■eirra Barrosos og Rehns mß benda ß a­ ■eir eru a­ sumra ßliti a­ skipta sÚr af hlutum sem ■eir Šttu a­ lßta Ý fri­i, evran og evru-samstarfi­ sÚ ekkert ß ■eirra k÷nnu. Ůa­ l˙ti ekki forrŠ­i framkvŠmdastjˇrnar ESB. H˙n eigi a­ sinna ■vÝ sem a­ henni snřr en ekki a­ blanda sÚr Ý annarra manna mßl.

FramkvŠmdastjˇrn ESB starfar Ý umbo­i ESB-rÝkjanna 27, evru rÝkin eru hins vegar 17. Ůau hafa haft me­ sÚr fÚlagsskap, Euro-group, sem loti­ hefur forsŠti Jean-Claudes Junckers, forsŠtisrß­herra L˙xemborgar. Hafa fulltr˙ar evru-rÝkjanna komi­ saman til fundar ■egar ■eir hafa tali­ ■a­ nau­synlegt. Undirb˙ningur fundanna hefur veri­ lÝtill enda frekar liti­ ß ■ß sem vettvang samrß­s en ßkvar­ana.

N˙ er ■etta allt breytt. Lei­togar evru-rÝkjanna hafa ßkve­i­ a­ hittast tvisvar ß ßri undir forsŠti Hermans Van Rompuys, sem er jafnframt forseti lei­togarß­s ESB. Ůß hefur veri­ ßkve­i­ a­ koma ß fˇt samrß­s- og vinnunefndum af řmsu tagi til a­ undirb˙a hina reglulegu fundi auk ■ess sem fjßrmßlarß­herrar rÝkjanna Štla a­ hittast reglulega. Til a­ halda utan um ■essa starfsemi ver­ur komi­ ß fˇt „sekretariati“, skrifstofu.

FramkvŠmdastjˇrnarmennirnir Ý Brussel lÝta ß ■essa ■rˇun sem nokkra ÷grun vi­ sig. Ůeir ˇttast rÚttilega a­ missa spˇn ˙r sÝnum aski. UmmŠli Merkel Ý ■řska ■inginu um frumkvŠ­i Barrosos vegna skuldavanda evrunnar ber a­ sko­a Ý ■essu ljˇsi. FramkvŠmdastjˇrnin er ekki sÚrlega hßtt skrifu­ Ý BerlÝn og lÝklega ekki heldur Ý ÷­rum h÷fu­borgum evru-rÝkjanna.

═ vi­rŠ­um Ý nřlegri fer­ til BerlÝnar var­ Úg ■ess var a­ hßttsettir embŠttismenn liggja ekkert ß gagnrřni sinni ß ■rˇun mßla hjß stofnunum ESB Ý Brussel. Ekki hafi tekist sem skyldi a­ nß markmi­unum sem sett hef­u veri­ me­ ger­ Lissabon-sßttmßlans. Hann hafi hvorki or­i­ til a­ einfalda stjˇrnarhŠtti innan ESB nÚ auka ß skilvirkni. Raunar hafi hi­ gagnstŠ­a gerst ■vÝ a­ samhli­a ß n˙ningi milli einstakra rÝkja glÝmi rÝkisstjˇrnir n˙ vi­ valda- og ßhrifabarßttu milli ESB-stjˇrnenda Ý Brussel. FrÚttir ■a­an bera me­ sÚr t÷luver­ togstreita sÚ milli Barrosos og framkvŠmdastjˇrnarinnar annars vegar og Van Pompuys og starfsmanna rß­herrarß­sins hins vegar. Loks hafi mistekist a­ nß koma ß fˇt marktŠkri utanrÝkis■jˇnustu ESB undir forystu barˇnessu Ashton.

Leita­ til l÷gfrŠ­inga

Kreppan innan Evrˇpusambandsins n˙na er hin versta sem glÝmt hefur veri­ vi­ ■ar ß bŠ frß stofnun sambandsins og vandanum Ý Evrˇpu er lřst sem hinum versta frß lyktum sÝ­ari heimsstyrjaldarinnar. ═ ■eim samanbur­i er strika­ yfir allt sem ger­ist Ý ßlfunni ß tÝmum kalda strÝ­sins ■egar margir t÷lu­u oft eins og kjarnorkustrÝ­ vŠri ß nŠsta leiti.

Vi­ lausn vanda innan Evrˇpusambandsins leita menn jafnan rß­a hjß l÷gfrŠ­ingum. ═ ■eirra hlut kemur a­ festa Ý form hugmyndir sem stjˇrnmßlamenn telja til ■ess fallnar a­ mi­a mßlum til rÚttrar ßttar. Evrˇpusambandi­ skortir alla lř­rŠ­islega tengingu vi­ fˇlki­ Ý a­ildarrÝkjum. Valdamenn ■ess vilja Ý lengstu l÷g for­ast a­ bera mßl undir almenning. ┴ hinn bˇginn er mikil ßhersla l÷g­ ß l÷gmŠti allra ßkvar­ana og a­ ■Šr r˙mist innan sßttmßla sambandsins. Vi­ hli­ stjˇrnmßlamanna og embŠttismanna ß vettvangi ESB starfar her l÷gfrŠ­inga sem segir ßlit sitt ß stˇru og smßu. SÚ unnt a­ benda ß a­ einhver ßkv÷r­un r˙mist ekki innan lagarammans er vo­inn vÝs. L÷gfrŠ­ingarnir eiga a­ jafna­i sÝ­asta or­i­ um hva­ mß gera innan gildandi reglna og hvenŠr ˇhjßkvŠmilegt er a­ breyta ■eim til a­ leysa einhvern vanda.

Jean-Claude Piris var l÷gfrŠ­ilegur rß­unautur rß­herrarß­s Evrˇpusambandsins og yfirma­ur lagasvi­s rß­sins frß ßrinu 1988 til 1. desember 2010. Hann kom a­ ger­ Maastricht-sßttmßlans 7. febr˙ar 1992, Amsteradam-sßttmßlans 2. oktˇber 1997, Nice-sßttmßlans 26. febr˙ar 2001. Hann leiddi starf l÷gfrŠ­inga vi­ ger­ sßttmßlans um stjˇrnarskrß fyrir Evrˇpu sem skrifa­ var undir Ý Rˇm 29. oktˇber 2004. Hann gegndi einnig lykilhlutverki vi­ ger­ Lissabon-sßttmßlans sem skrifa­ var undir 13. desember 2007. Eftir a­ upphaflegi Lissabon-sßttmßlinn haf­i veri­ felldur Ý ■jˇ­aratkvŠ­agrei­slum Ý Frakklandi og Hollandi vori­ 2005 beitti Piris sÚr fyrir breytingum ß or­alagi hans. ┴ ■eim grunni reyndist unnt a­ lei­a smÝ­i sßttmßlans til lykta og sÝ­ar sam■ykkt.

Piris hallmŠlir Lissabon-sßttmßlanum

═ ■essu ljˇsi er athyglisvert a­ kynnast ■eim sjˇnarmi­um sem Piris hefur n˙ til lausnar ß vanda ESB. Hann rita­i grein um mßli­ Ý The Financial Times 3. nˇvember 2011 undir fyrirs÷gninni: Sjßlft l÷gmŠti ESB er Ý h˙fi.

═ upphafi greinarinnar segir Piris a­ Lissabon-sßttmßlinn hafi ekki skila­ ■vÝ sem a­ var stefnt og sÝ­an:

„Ůetta er sßrsaukafull jßtning. ╔g vann lengi og lag­i hart a­ mÚr vi­ a­ semja sßttmßla sem henta­i 27 a­ildarrÝkjum. ESB er ■unglamalegt og ˇfŠrt um a­ taka hra­ar ßkvar­anir. Ůar er erfitt a­ framkvŠma reglur til a­ hafa stjˇrn ß innri marka­num, Schengen-samstarfinu e­a eiga samvinnu um varnarmßl. FramkvŠmdastjˇrnin er veik. ┴kvar­anakerfi sem byggist ß ■vÝ a­ allt falli Ý sama mˇt hentar ekki sundurlyndu sambandi. ═ sta­ ■ess a­ breg­ast hratt og ßkve­i­ vi­ atbur­um er lÝklegra a­ ESB taki jˇ­sˇtt og ■a­ fŠ­ist lÝtil m˙s. Ůa­ hillir undir ßhrifaleysi.

Ůa­ er tÝmabŠrt a­ vi­urkenna a­ stŠkkun ESB ˙r 15 rÝkjum Ý 27 gekk of hratt fyrir sig. ═b˙ar ESB skilja ekki lengur tilgang ESB, stjˇrnmßlamarkmi­ ■ess og hver eru landfrŠ­ileg m÷rk ■ess. Ůeir vita ekki sitt rj˙kandi rß­. Ůrßtt fyrir aukin v÷ld sem ■a­ hefur fengi­ me­ sßttmßlum frß ■vÝ Ý Maastricht er ESB-■ingi­, sem Štla­ er a­ veita ESB lř­rŠ­islegt l÷gmŠti, a­ m÷rgu leyti misheppna­.

╔g ver­ a­ segja hlutina vafningalaust: sjßlft l÷gmŠti ESB er Ý h˙fi. A­ vinna almenningsßliti­ ß sitt band ß sama tÝma og barist er vi­ lř­skrum er erfitt verkefni ■egar taka ver­ur erfi­ar ßkvar­anir vegna evru-kreppunnar. ESB hefur hins vegar ekki efni ß ■vÝ a­ fß ß sig ■ann stimpil a­ ■a­ standi a­eins fyrir ni­urskur­i. Ůa­ ver­ur a­ skapa sÚr vÝ­tŠkara pˇlitÝskt hlutverk sem vekur vonir um betri framtÝ­.

Er ■etta unnt? Me­ hli­sjˇn af ■eim grundvallarßgreiningi sem rÝkir me­al a­ildarrÝkjanna 27 vir­ist ˙tiloka­ a­ rÝkin 27 komi sÚr saman um endursko­un ß sßttmßlum ESB sÚ liti­ til skamms og me­allangs tÝma. Hitt er hins vegar hŠttulegt a­ halda ßfram ß s÷mu braut. Ver­i ■a­ gert er hŠtta ß ■vÝ a­ sambandi­ ver­i enn veikara og klofni jafnvel Ý nŠstu kreppu.“

Ůegar ■essi texti er lesinn er augljˇst a­ h÷fundinum er ■ungt fyrir brjˇsti. Hann hefur komist a­ ■eirri ni­urst÷­u a­ regluverki­ sem hann mˇta­i Ý ■vÝ skyni a­ au­velda samstarf 27 rÝkja stenst ekki ßraunina. Ůa­ ver­ur ekki haldi­ lengra ß s÷mu braut. FramkvŠmdastjˇrn ESB er veikbur­a og skiptir Š minna mßli, ESB-■ingi­ er a­ m÷rgu leyti misheppna­. Breyta ver­ur undirst÷­unum og huga a­ innvi­unum eigi byggingin sjßlf a­ standa ßfram.

ESB skipt Ý tvo hluta

Hver er lei­ Piris ˙t ˙r vandanum? H˙n er hin sama og Nicolas Sarkozy vÚk a­ Ý rŠ­u sinni Ý me­ nßmsm÷nnunum Strassborg hinn 8. nˇvember 2011, ■egar hann rŠddi tveggja hra­a (two speed) ESB. Piris vill skipta Evrˇpusambandinu. Hann segir:

„Ůa­ er einfaldlega ˇhugsandi a­ Ýmynda sÚr mi­střrt myntsamband ßn ■ess a­ rÝkisfjßrmßlum og efnahagsmßlum sÚ mi­střrt. ËlÝklegt er ■ˇ a­ takist a­ halda Ý horfinu. Til a­ reyna a­ bjarga sÚr Šttu a­ildarrÝki evru-svŠ­isins a­ minnsta kosti a­ nřta sÚr til fulls heimildirnar Ý 136 gr. STESB (samningsins um starfsemi Evrˇpusambandsins). ١tt ■a­ sÚ gert ver­ur enn pˇlitÝskt flˇki­ a­ tryggja lř­rŠ­islegt eftirlit me­ t÷ku ßkvar­ana innan n˙verandi stofnanakerfis.

Miklu betra vŠri a­ huga a­ tveggja hra­a (two-speed) ESB ■ar sem yr­i framvar­arsveit, lÝklega myndu­ af rÝkjunum 17 sem n˙ nota evru. HÚr mŠtti velja „mj˙ka“ e­a „djarfa“ lei­. Hvort sem gert yr­i mundi nßnari samvinna einkum nß til efnahags- og rÝkisfjßrmßla. H˙n gŠti ■ˇ einnig nß­ til mßla sem snerta lÝfshagsmuni fˇlks: umhverfisvernd, samtarf Ý rÚttarfarsmßlum, sakamßlum og einkamßlum, nř stjˇrnmßlarÚttindi einstaklinga og betra skipulag ß innflytjendamßlum.

Yr­i mřkri lei­in valin mundu ßhugas÷m evru-rÝki a­ fullu nřta sÚr ßkvŠ­i sßttmßlanna til a­ vinna a­ nßnara samstarfi. Vi­ samvinnu innan ramma ESB yr­u a­ildarrÝki a­ vir­a ßkvar­anir sem ■ingi­ og framkvŠmdastjˇrnin tŠkju me­ ■ßttt÷ku fulltr˙a rÝkjanna 27. Vi­ ■essar a­stŠ­ur kynni ■ˇ enn a­ skorta lř­rŠ­islegt l÷gmŠti og vi­unandi eftirlit me­ t÷ku ßkvar­ana jafnvel ■ˇtt ■ßttt÷ku-rÝkisstjˇrnir ynnu nßi­ me­ ■jˇ­■ingum sÝnum.

Yr­i djarfari lei­in valin mundu ßhugas÷m evru-rÝki gera vi­bˇtarsamning sem fÚlli a­ al■jˇ­al÷gum og ESB-l÷gum. ═ honum yr­i a­ finna frekari skuldbindingar rÝkjanna og jafnframt skilgreiningu ß stofnunum og reglum sem giltu um vi­bˇtarsamstarf ■eirra og trygg­u sem besta framkvŠmd ■ess.

Til s÷gunnar kynni a­ koma ■ing me­ fulltr˙um ■jˇ­■inga og lÝtil stjˇrnsřslustofnun me­ valdsvi­ ßn afskipta framkvŠmdastjˇrnarinnar. Undir eftirliti ESB-dˇmstˇlsins yr­u ■ßttt÷kurÝkin ßfram ver­a bundin a­ ESB-l÷gum ■ar ß me­al l÷gum um innri marka­inn. Ůau yr­u einnig skuldbundin til a­ ganga hvorki gegn rÚtti nÚ hagsmunum annarra ESB-rÝkja. Um yr­i a­ rŠ­a tÝmabundinn hˇp sem yr­i opinn ÷­rum og veitti ■eim a­sto­ sem vildu ganga Ý hann og vŠru fŠrir til ■ess.“

Af greininni mß rß­a a­ Piris hallist frekar a­ djarfari e­a rˇttŠkari lei­inni en hinni mj˙ku lausn. Hann sÚr galla ß henni ■vÝ a­ grßa svŠ­i­ Ý kringum framkvŠmdastjˇrnina yr­i varasamt eins og ÷ll grß svŠ­i Ý al■jˇ­asamskiptum og stjˇrnmßlum almennt.

┴hrif ß Sarkozy

┴stŠ­ulaust er a­ efast um a­ tengsl sÚu ß milli ■essarar greinar Piris og or­a Sarkozys Ý Strassborg. Piris veitti fr÷nskum stjˇrnmßlam÷nnum og ■ar ß me­al Sarkozy mikilvŠg rß­ um lei­ ˙t ˙r Lissabon-vandanum eftir Frakkar felldu sßttmßlann 2005. Ůau rß­ dug­u Sarkozy vel Ý forsetakosningabarßttunni ß ßrinu 2006 og 2007. Ekki er ˇlÝklegt a­ enn taki hann mark ß Piris ■egar stjˇrnskipunarmßl ESB ber ß gˇma. Fimm d÷gum eftir a­ Piris birti grein sÝna vi­ra­i Sarkozy svipu­ sjˇnarmi­ opinberlega.

N˙ hefur framkvŠmdastjˇrn ESB lagt fram till÷gur um eigin Ýhlutun Ý fjßrlagager­ einstakra ESB-rÝkja. Tillagan var r÷kstudd me­ vÝsan til ■ess ■egar lag­ur var grunnur a­ BandarÝkjum Nor­ur-AmerÝku me­ ˙tgßfu skuldabrÚfa Ý nafni alrÝkisins. FramkvŠmdastjˇrnin vill verja valdsvi­ sitt.

Nßi hin rˇttŠka tillaga Piris fram a­ ganga minnka ßhrif framkvŠmdastjˇrnarinnar ■vÝ a­ hann vill koma ß laggirnar nřrri stjˇrnsřslustofnun . LÝtilli segir hann, hver gerir ■a­ ekki ■egar lag­ur er grunnur a­ nřrri opinberri stofnun? ═ Brussel er or­i­ „lÝtill“ afstŠtt Ý ■essu samhengi.

═ lok greinar sinnar Ý The Financial Times segir Jean-Claude Piris:

„N˙verandi skipan ESB dugar ekki lengur. Ůa­ vir­ist ˇgj÷rningur a­ leysa vi­fangsefnin innan n˙verandi reglna og me­ ■ßttt÷ku allra a­ildarrÝkja. David Cameron, forsŠtisrß­herra Breta, sřnist hafa vi­urkennt ■etta ■egar hann hvetur evru-rÝkin til a­ stÝga skref til a­ tryggja a­ hin sameiginlega mynt ■jˇni hlutverki sÝnu. Me­ ■vÝ a­ stofna tÝmabundna framvar­arsveit, sem er ■egar tekin a­ lßta a­ sÚr kve­a, gŠti tekist a­ hemja ESB kreppuna. Me­ ■essu kynni einnig a­ takast a­ brjˇta auknu lř­rŠ­islegu l÷gmŠti lei­ ßn ■ess a­ breyta megineinkennum ESB. Lausnirnar eru fyrir hendi. Ůa­ skortir pˇlitÝskan vilja.“

Piris segir beinlÝnis ˇgj÷rning a­ leysa vanda ESB og evru-svŠ­isins innan n˙verandi ESB-reglna. Ůarna er fast a­ or­i kve­i­ hjß sßttmßlasmi­num sjßlfum. L÷gmŠtisreglan setur stjˇrnendum ESB of ■r÷ngar skor­ur a­ hans mati.

═ setningunni „Lausnirnar eru fyrir hendi“ segir hinn reynslumikli og mikilsvirti l÷gfrŠ­ingur: Vi­ l÷gfrŠ­ingarnir getum leyst ■etta mßl. Ůi­ geti­ treyst okkur til a­ skapa Evrˇpusambandinu nřtt l÷gmŠti me­ ■vÝ a­ skipta ■vÝ Ý tvennt. Ůi­ ■urfi­ bara a­ ßkve­a hvernig ■i­ vilji­ haga skiptingunni. Af klˇkindum segir hann a­ unnt sÚ a­ haga mßlum ■annig a­ koma ß fˇt „tÝmabundnum“ kjarna ľ ÷­rum rÝkjum ver­ur me­ ÷­rum or­um ekki banna­ a­ ganga til li­s vi­ hann. Hitt er ˇhugsandi a­ slaka­ ver­i ß mi­stjˇrn innan ESB e­a dregi­ ˙r yfirrÝkjavaldi hafi einu sinni tekist a­ fß rÝkisstjˇrnir og ■jˇ­■ing til a­ sam■ykkja ■a­.

Hreinskilni um ═sland

Jean-Claude Piris er tengur ═slandi. Hann var hÚr Ý jan˙ar og ■ß tˇk Klemens Ëlafur Ůrastarson, bla­ama­ur ß FrÚttabla­inu, vi­ hann vi­tal sem birtist 29. jan˙ar 2011. Ůar sag­i me­al annars:

„Klemens Ëlafur: Ůannig a­ ■etta er ekki gˇ­ur tÝmi til a­ sŠkja um [a­ild fyrir ═sland]?

Piris: Svona er ■etta. Ef ■i­ hef­u­ sˇtt um fyrir nokkrum ßrum hef­i ■etta veri­ au­velt. En n˙na ■urfi­ ■i­ a­ taka tillit til ■ess a­ ■a­ ■arf a­ sannfŠra fˇlk um a­ hleypa ykkur inn.

Klemens Ëlafur: Ůa­ hefur heyrst a­ ■ar sem ESB sÚ veikt fyrir sem stendur vegna efnahagskreppunnar kŠmi ■a­ illa ˙t fyrir ■a­ ef a­ild vŠri hafna­ af ═slendingum. MÚr heyrist ekki a­ ■˙ takir undir ■etta?

Piris: Ůa­ er kannski eitthva­ til Ý ■vÝ a­ ESB sÚ veikt n˙na en heldur­u a­ me­ ═slandi yr­i ■a­ sterkara? [HlŠr]. ESB er ekki a­ sŠkja um a­ild a­ ═slandi heldur ÷fugt. Nei, Úg er ekki svo viss um a­ ■etta sÚ rÚtt kenning. H÷fnun vŠri kannski hnekkir fyrir ESB, ef ═sland nßlga­ist sambandi­ hla­i­ kostum og gj÷fum sem myndu bŠta sambandi­, en hva­ eru­ ■i­ a­ bjˇ­a, hva­ taki­ ■i­ me­ ykkur Ý ESB?

Ef ma­ur er hlutlaus og raunsŠr ■ß breytir ■a­ ekki miklu fyrir ESB a­ ═sland gangi inn. Nema hva­ a­ ßkvar­anataka Ý mikilvŠgustu mßlunum ver­ur ■yngri Ý v÷fum, ■vÝ einu atkvŠ­i me­ neitunarvald ver­ur bŠtt vi­ og enn einu tungumßli til a­ ■ř­a ÷ll skj÷lin ß og svo framvegis. Ůa­ er ekki beint gu­sgj÷f. Ůi­ hafi­ reyndar eitt a­ bjˇ­a og ■a­ er fiskurinn. Og samningavi­rŠ­urnar ver­a mj÷g erfi­ar ■vÝ ■i­ muni­ ekki vilja gefa neitt eftir af honum, e­a eins lÝti­ og hŠgt er. Ůannig a­ ■a­ er einn hlutur og um hann mß ekki semja. Afsta­a ═slands er s˙ a­ semja um hva­ ESB hefur a­ gefa ═slandi. Ůetta er skiljanlegt, en ekki halda a­ ESB sÚ hrŠtt vi­ a­ ═sland hafni ESB ■vÝ ESB er ekki a­ bi­ja um ═sland.“

Ůetta var afsta­a Piris til umsˇknar ═slands Ý jan˙ar 2011. Mi­a­ vi­ grein hans Ý The Financial Times Ý nˇvember 2011 mß Štla a­ hann telji ═sland me­ sÝnar sÚrkr÷fur eiga enn minna erindi inn Ý ESB ß ■essari stundu.

Hi­ einkennilega er a­ mßlsvarar a­ildar ═slands a­ ESB, ■eir sem hŠst tala um nau­syn upplřstrar umrŠ­u, vilja helst ekkert af ■eim vanda innan ESB vita sem hÚr hefur veri­ lřst. Hann snertir ■ˇ sjßlfan kjarna samstarfsins og hvort Evrˇpusambandi­ heldur ßfram ß barmi upplausnar e­a tekur sÚr tak og gj÷rbreytist.

═ ■vÝ fˇlst miki­ dˇmgreindarleysi sumari­ 2009 a­ sŠkja um a­ild a­ ESB me­ ■eim a­fer­um sem ■a­ var gert. A­ haldi­ sÚ ßfram vi­rŠ­um vi­ ESB n˙na eins og ekkert hafi Ý skorist og frekar beri a­ flřta ■eim en seinka er a­eins Ý anda ■ess dˇmgreindarbrests. Ůa­ er mßl a­ linni og ═slendingar gefi sÚr tˇm til a­ endurmeta st÷­u sÝna og taka sÝ­an upp ■rß­inn a­ nřju ef ■eir kjˇsa gagnvart nřju Evrˇpusambandi.

 
Senda ß Facebook  Senda ß Twitter  Vista sem pdf  Prenta

Bj÷rn Bjarnason var ■ingma­ur SjßlfstŠ­isflokksins frß ßrinu 1991 til 2009. Hann var menntamßlarß­herra 1995 til 2002 og dˇms- og kirkjumßlarß­herra frß 2003 til 2009. Bj÷rn var bla­ama­ur ß Morgunbla­inu og sÝ­ar a­sto­arritstjˇri 1979 til 1991.

 
 
Mest lesi­
Fleiri pistlar

Umsˇknarferli Ý andaslitrum - straumhv÷rf hafa or­i­ Ý afst÷­u til ESB-vi­rŠ­na - rÚttur ■jˇ­ar­innar trygg­ur

Ůßttaskil ur­u Ý samskiptum rÝkis­stjˇrnar ═slands og ESB fimmtudaginn 12. mars ■egar Gunnar Bragi Sveinsson utanrÝkis­rß­herra aftenti formanni rß­herrarß­s ESB og vi­rŠ­u­stjˇra stŠkkunarmßla Ý framkvŠmda­stjˇrn ESB brÚf. Textinn sem gildir gagnvart ESB er ß ensku. Ůar segir: äThe Government of...

Grikkir eru ekki sjßlfstŠ­ ■jˇ­

Grikkir eru ekki sjßlfstŠ­ ■jˇ­. Ůeir hafa a­ vÝsu mßlfrelsi vi­ bor­i­ Ý Brussel, sem Ýslenzkir a­ildarsinnar a­ ESB leggja svo miki­ upp ˙r en ß ■ß er ekki hlusta­ og or­ ■eirra hafa engin ßhrif.

LÝfsreynsla Grikkja lřsandi dŠmi um ÷rl÷g smß■jˇ­ar sem gengur inn Ý fj÷lmennt rÝkjabandalag

Ůa­ hefur veri­ frˇ­legt - ekki sÝzt fyrir ■egna smß■jˇ­a - a­ fylgjast me­ ßt÷kum Grikkja og annarra evrurÝkja, sem Ý raun hafa veri­ ßt÷k ß milli Grikkja og Ůjˇ­verja. ═ ■essum ßt÷kum hafa endurspeglast ■eir dj˙pu brestir, sem komnir eru Ý samstarfi­ innan evrurÝkjanna og ■ar me­ innan Evrˇpu­sambandsins.

Umbrotin Ý Evrˇpu geta haft ˇfyrirsjßanlegar aflei­ingar

Ůa­ er nokku­ ljˇst a­ s˙ uppreisn Mi­jar­arhafsrÝkja gegn ■řzkum yfirrß­um innan Evrˇpu­sambandsins, sem Romano Prodi, fyrrum forsŠtis­rß­herra ═talÝu og forseti framkvŠmda­stjˇrnar ESB um skei­, hvatti til fyrir allm÷rgum mßnu­um er hafin. Kveikjan a­ henni ur­u ˙rslit ■ingkosninganna Ý Grikklandi fyrir viku.

 
 
    Um Evrˇpuvaktina     RSS