F÷studagurinn 22. nˇvember 2019

RÝkisfjßrmßl og ESB V: RÝkisfjßrmßlasamingur er skref ľ ekki lokaskref


Bj÷rn Bjarnason
9. nˇvember 2012 klukkan 15:24

═ fjˇrum greinum hefur veri­ fari­ yfir rÝkisfjßrmßlasamning ESB frß 2. mars 2012 og hann settur Ý samhengi vi­ a­rar sameiginlegar ßkvar­anir ESB-rÝkjanna allra e­a evrurÝkjanna sÚrstaklega til a­ leysa skuldavandann sem herja­ hefur ß evrusvŠ­i­ af miklum ■unga frß ßrinu 2010. Einnig hefur athygli sÚrstaklega veri­ beint a­ ■vÝ hvernig a­ afgrei­slu mßlsins hefur veri­ sta­i­ Ý Ůřskalandi og Frakklandi, bur­arrÝkjum ESB-samstarfsins.

═ ■essari lokagrein um mßli­ er bent ß a­ vegfer­inni til samrŠmdrar rÝkisfjßrmßlastjˇrnar innan ESB er sÝ­ur en svo loki­.

١tt rÝkisfjßrmßlasamningurinn hafi Ý stjˇrnmßlaumrŠ­um og fj÷lmi­lum veri­ kynntur til s÷gunnar sem mikilvŠgt bjargrß­ gegn skuldakreppunni kemur Ý ljˇs ■egar betur er a­ gß­ a­ ■ar er ekki Ý raun um nein nř ˙rrŠ­i a­ rŠ­a. Mßli­ snřst um hi­ sama og ßkve­i­ var st÷­ugleika og vaxtarsamningnum ß sÝnum tÝma: rÝki gŠti j÷fnu­ar Ý rÝkisfjßrmßlum og skuldahlutfall rÝkja mi­a­ vi­ verga landsframlei­slu (VLF) fari ekki ˙t fyrir ßkve­in m÷rk.

Ůrßtt fyrir ■essi skilyr­i kom til skuldakreppunnar ß evrusvŠ­inu. Myntsamstarfinu hefur veri­ stofna­ Ý hŠttu. Bj÷rgunara­ger­ir til ■essa hafa ekki duga­.

Ůegar grannt er sko­a­ leggja st÷­ugleika og vaxtarsamningurinn sem ger­ur var vi­ upphaf myntsamstarfsins og „sex-kippan“ sem ESB-■ingi­ sam■ykkti undir lok ßrs 2011 grunn a­ ramma um rÝkisfjßrmßl innan ESB og ■ˇ sÚrstaklega innan evrusvŠ­isins sem er Ý raun skřrari en ramminn Ý rÝkisfjßrmßlsamningnum. ═ honum er rÝkjum hins vegar gert skylt a­ b˙a ■annig um hn˙ta Ý stjˇrnl÷gum sÝnum a­ ■au knři ■jˇ­■ingin til a­ fylgja „gullnu reglunni“ eins og Frakkar kalla markmi­i­ um j÷fnu­ Ý rÝkisfjßrmßlum. Frakkar t÷ldu hins vegar ˇnau­synlegt a­ breyta stjˇrnarskrß sinni vegna ■essarar reglu, einfaldur meirihluti ß franska ■inginu nŠgir til a­ afnema hana.

RÝkisfjßrmßlasamningurinn hefur Ý raun ekkert a­ segja um hvort rÝki ß bor­ vi­ Spßn, Frakkland og ═talÝu lofi a­ nß halla ß fjßrl÷gum ni­ur fyrir 3% af VLF ß ßkve­num tÝma. RÝkisstjˇrnir landanna hafa sett sÚr ■etta markmi­ ■ˇtt samningurinn hafi ekki teki­ gildi.

Spßnverjar hafa gripi­ til mikils ni­urskur­ar og Frakkar hŠkka­ skatta til a­ br˙a 30 milljar­a evru gat. ┴n rÝkisfjßrmßlasamningsins gat framkvŠmdastjˇrn ESB sett hollensku rÝkisstjˇrninni skilyr­i um ni­urskur­ ß rÝkis˙tgj÷ldum fyrri hluta ßrs 2012 sem leiddi til ■ess a­ rÝkisstjˇrn landsins fÚll, ■ing var rofi­ og efnt til kosninga sem snerust a­ verulegu leyti um afst÷­u til evrunnar. Allir hollensku flokkarnir tileinku­u sÚr gagnrřnna vi­horf til evrunna en ß­ur. Ůeir flokkar sigru­u Ý kosningunum sem sřndu mesta Ýhaldssemi gagnvart breytingum ß samskiptunum innan ESB.

FrŠ­imenn sem rřna Ý rÝkisfjßrmßlasamninginn spyrja: Hverju breytir ■essi samningur Ý raun? RŠtist s˙ von ßlitsgfjafa Ý Ůřskalandi a­ samningurinn stu­li a­ meiri vir­ingu fyrir reglunum sem settar hafa veri­ um j÷fnu­ Ý rÝkisfjßrmßlum og skuldahlutfalli­? Bent er ß a­ heimild ESB-dˇmstˇlsins til a­ ßkve­a tilt÷lulega lßga sekt sÚ broti­ gegn samningnum kunni a­ hafa ßhrif en hins vegar sÚ ekki a­ finna nein ßkvŠ­i Ý honum til a­ knřja fram efndir. Sama hŠtta sÚ fyrir hendi og ß­ur a­ ÷flug rÝki fari einfaldlega sÝnu fram. Fyrstu rÝkin til a­ brjˇta regluna um bann vi­ meira en 3% halla Ý rÝkisrekstri ß sÝnum tÝma voru Frakkland og Ůřskaland.

Sebastian Dullien, sÚrfrŠ­ingur hjß European Council on Foreign Relations og prˇfessor Ý al■jˇ­ahagfrŠ­i vi­ hßskˇlann HTW Ý BerlÝn, sag­i um rÝkisfjßrmßlasamninginn:

„Ůa­ er ■vÝ alls ekki ljˇst hvort rÝkisfjßrmßlasamningurinn ver­i Ý raun (de facto) meira bindandi en “sex-kippan„, ßkve­i rÝkisstjˇrnir sÝ­ar a­ ■vÝ a­ fylgja honum ekki. Íll sta­an er flˇkin vegna l÷gfrŠ­ilegrar uppbyggingar samningsins, ■ar er vÝsa­ til ESB-stofnana, hann stendur ■ˇ utan sßttmßla ESB [...] Efnislega kunna ßhrif rÝkisfjßrmßlasamningsins ■vÝ a­ ver­a mun minni en margir har­lÝnumenn Ý rÝkisfjßrmßlum vona.“

Til s÷nnunar ß rÚttmŠti ■essarar greiningar nŠgir a­ benda ß a­ talsmenn a­halds Ý rÝkisfjßrmßlum ß evrusvŠ­inu og innan ESB Štla alls ekki a­ lßta vi­ rÝkisfjßrmßlasamninginn sitja.

FramkvŠmdastjˇri rÝkisfjßrmßla

Hinn 28. oktˇber 2012 lřsti Mario Draghi, forseti stjˇrnar Se­labanka Evrˇpu, stu­ningi vi­ till÷gu Wolfgangs Schńubles, fjßrmßlarß­herra Ůřskalands, um a­ komi­ ver­i ß fˇt framkvŠmdastjˇra rÝkisfjßrmßla innan framkvŠmdastjˇrnar ESB og hafi hann heimild til a­ beita neitunarvaldi vegna ßkvar­ana ■jˇ­■inga um fjßrl÷g. Schńuble telur a­ rÝkisstjˇrnir ver­i a­ ˇttast vald hins nřja framkvŠmdastjˇra eins og ■Šr ˇttist n˙ vald framkvŠmdastjˇra ESB sem fer me­ samkeppnismßl og getur gripi­ til einhli­a a­ger­a telji hann broti­ gegn samkeppnisreglum.

„╔g er eindreginn stu­ningsma­ur ■essarar till÷gu,“ sag­i Draghi vi­ Der Spiegel sunnudaginn 28. oktˇber. Liti­ er ß hana sem framhald rÝkisfjßrmßlasamningsins. „Ef vi­ viljum endurvekja traust ß evru-svŠ­inu, ver­a rÝki a­ framselja fullveldi sitt til samevrˇpskra stofnana,“ sag­i Draghi.

Wolfang Schńuble vakti mßls ß nau­yn sÚrstaks framkvŠmdastjˇra innan ESB til a­ fara me­ fjßrlaga- og gjaldmi­lavald ■egar hann rŠddi vi­ bla­amenn Ý flugvÚl ß lei­ frß Singap˙r sk÷mmu fyrir fund lei­togarß­s ESB hinn 18. oktˇber 2012. Angela Merkel tˇk undir ■essa sko­un fjßrmßlarß­herrans. ═ Brussel minntu menn ß a­ Olli Rehn, efnahagsmßlastjˇri ESB og sÚrstakur evru-eftirlitsma­ur, fylgdist nßi­ me­ framvindu rÝkisfjßrmßla Ý ESB rÝkjunum. Hann ber ßbyrg­ ß a­ starfa­ sÚ Ý samrŠmi vi­ reglurnar um „evrˇpsku ÷nnina“. Talsma­ur framkvŠmdastjˇrnarinnar sag­i a­ Rehn ynni starf sitt af kostgŠfni, hann vekti ■ˇ ekki ˇtta me­al stjˇrnvalda ESB-rÝkjanna heldur mikla vir­ingu!

═ fj÷lmi­lum var bent ß a­ mi­a­ vi­ n˙gildandi reglur gŠti Rehn a­eins komi­ me­ ßbendingar og till÷gur var­andi efni fjßrlagafrumvarpa einstakra rÝkja. Schńuble vildi hins vegar a­ hann hef­i heimild til a­ hafna fjßrl÷gum alfari­ og gŠti ■annig gengi­ gegn vilja ■jˇ­■ings vi­komandi lands. Augljˇst er a­ rˇttŠk breyting Ý ■essa veru ver­ur ekki ger­ nema a­ hrˇfla­ sÚ vi­ Lissabon-sßttmßlanum. Ůegar breytingar ß honum ber ß gˇma draga Brusselmenn sig gjarnan inn Ý skel. Ůeir vita sem er a­ ÷ll rÝkin 27 ver­a a­ standa a­ slÝkri breytingu og tv÷ rÝki, Bretland og TÚkkland, standa utan vi­ rÝkisfjßrmßlasamninginn. Ůß eru Frakkar tvÝbentir ■egar spurninguna um a­ stÝga skref til ESB-sambandsrÝkis ber ß gˇma, ■eir halda enn Ý 50 ßra gamlar yfirlřsingar sem Charles de Gaulle Frakklandsforseti gaf um ESB sem samband ■jˇ­rÝkja en ekki sambandsrÝki.

Ůřska frÚttastofan Deutsche Welle (DW) leita­i ßlits Janis Emmanouilidis, sÚrfrŠ­ings hjß hugveitunni European Policy Centre Ý Brussel, ß till÷gu Schńubles og tˇk hann undir me­ ■řska fjßrmßlarß­herranum.

„╔g tel ˇhjßkvŠmilegt a­ huga a­ ■essari lei­. Vilji menn Ý raun koma ß fˇt efnahags- og myntsambandi ■ar sem leyst hefur veri­ ˙r stjˇrnkerfisvandanum ver­a menn a­ ganga lengra en gert hefur veri­ til ■essa. Vilji menn rÝkÝsfjßrmßla- og bankasamband er ■etta rÚtta lei­in,“ sag­i Emmanouilidis vi­ DW og taldi ekki hjß ■vÝ komist a­ breyta sßttmßlum ESB ■ˇtt ■a­ kynni a­ ver­a erfitt.

Margir till÷gusmi­ir

Till÷gu Schńubles kann a­ vera teflt fram af hßlfu Ůjˇ­verja til a­ tryggja vÝgst÷­u ■eirra gagnvart till÷gum sem Herman Van Rompuy, forseti lei­togarß­s ESB, hefur haft Ý smÝ­um Ý umbo­i lei­togarß­sins me­ forsetum stjˇrnar Se­labanka Evrˇpu, framkvŠmdastjˇrnar ESB og formanni evruhˇpsins. Ůar eru ß kreiki hugmyndir um evruskuldabrÚf og allsherjar sjˇ­ ß bakvi­ allar skuldugu evru■jˇ­irnar. Ůjˇ­verjar vilja ekki sam■ykkta neitt slÝkt.

JosÚ Manuel Barroso, forseti framkvŠmdastjˇrnar ESB, bo­a­i ESB-■ingm÷nnum Ý stefnurŠ­u Ý september 2012 a­ hann hef­i hugmyndir um breytingar ß ESB til frekari samruna en hann teldi ekki tÝmabŠrt a­ huga a­ ■eim fyrr en eftir kosningar til ESB-■ingsins sumari­ 2014.

Martin Schulz, ■řskur jafna­arma­ur, forseti ESB-■ingsins, segir a­ ß vettvangi ■ingsins sÚ einnig unni­ a­ till÷gum um framtÝ­arskipan mßla innan ESB. Ůar eru ßkafir talsmenn frekari samruna og a­ til ver­i BandarÝki Evrˇpu eins og Guy Verhofstadt, forma­ur ■ingflokks frjßlslyndra ß ■inginu, vill. Nafn hans er gjarnan nefnt ■egar huga­ er a­ eftirmanni Barrosos sem lŠtur af st÷rfum forseta framkvŠmdastjˇrnarinnar ßri­ 2014 ■egar hann hefur seti­ 10 ßr Ý embŠttinu.

Schulz sty­ur till÷gu Schńubles um auki­ mi­střrt rÝkisfjßrlagvald innan ESB s÷mu s÷gu er a­ segja um Daniel Cohn-Bendit sem situr fyrir grŠningja ß ESB-■inginu. Hann telur a­ vÝsu a­ Schńuble gangi ekki nˇgu langt. Cohn-Bendit vill a­ vald fjßrlagastjˇrans innan ESB sÚ styrkt me­ ■vÝ a­ hann sÚ kj÷rinn af ESB-■inginu og starfi ■vÝ Ý umbo­i ■ess.

١tt till÷gur Schńubles og till÷gurnar sem kynntar ver­a af Herman Van Rompuy sÚu ekki samhljˇ­a Ý ÷llum greinum eiga ■Šr ■ˇ eitt sameiginlegt a­ vinna ver­i bug ß skuldavandanum me­ a­ger­um Ý rÝkisfjßrmßlum, minni rÝkis˙tgj÷ldum og/e­a hŠrri sk÷ttum, a­haldi Ý fÚlagslegum ˙tgj÷ldum og launahŠkkunum til a­ tryggja samkeppnishŠfni og traustan grundv÷ll fjßrmßlastofnana.

Kjarni og ja­arrÝki

Ni­ursta­an um ■essar till÷gur kann a­ lokum a­ rß­ast af ßkv÷r­unum um a­ hˇpur rÝkja innan ESB taki saman h÷ndum me­ Ůjˇ­verjum og Fr÷kkum og myndi kjarnahˇp innan ESB ■ar sem rÝki ß bor­ vi­ Bretland ver­i ß ja­rinum me­ a­ild a­ hinum sameiginlega marka­i eins og EES-rÝkin, ═sland, Noregur og Liechtenstein um ■essar mundir.

┴greiningur vegna fjßrlagager­ar fyrir sameiginleg ˙tgj÷ld ESB-rÝkjanna og ESB-stofnana hefur skřrst undanfari­ ■egar lei­togarß­sfundur ESB-rÝkjanna um ESB-fjßrl÷g 2007 til 2014 nßlgast. Breska rÝkisstjˇrnin segist Štla a­ berjast hart gegn ÷llum hŠkkunum ß fjßrl÷gum ESB. Deilur um ■etta efna kunna lei­a til ■ess a­ fjßrlagager­inni ver­i skipt milli evrurÝkja annars vegar og ESB Ý heild hins vegar. Hugmyndir eru um a­ breyta starfshßttum ß ESB-■inginu Ý ■essa veru, a­ ■ingmenn frß evrurÝkjum standi einir a­ afgrei­slu sumra mßla.

RÝkisfjßrmßladeilunum innan ESB er ekki loki­ og rÝkjunum hefur alls ekki tekist a­ leysa skuldavanda evrusvŠ­isins. ┴greiningur er dj˙pstŠ­ur og ßkall ■eirra sem ■arfnast a­sto­ar magnast. Spenna milli ■jˇ­a eykst en rß­i­ sem eindregnustu talsmenn ESB-samstarfsins sjß er einfalt: ■jˇ­irnar framselji meira vald til sameiginlegra stofnana. Ůetta lei­ir sÝ­an til meiri spennu sem brřst fram Ý deilum um fjßrl÷g ESB og sÝfellt fleiri mßl.

Forrß­amenn ESB eru sÚrfrŠ­ingar Ý a­ klŠ­a ßgreining Ý dularklŠ­i. Ůetta gagnast vel ß me­an allt leikur Ý lyndi og ■jˇ­ir tr˙a a­ lei­in sÚ bein og grei­fŠr undir forystu Brusselmanna. N˙ hefur anna­ komi­ Ý ljˇs og ■ß sÚst hva­ a­ baki břr og myndin er ekki glŠsileg, hver h÷ndin er uppi ß mˇti annarri og samsta­a nŠst um yfirbor­skennd ˙rrŠ­i ß bor­ vi­ rÝkisfjßrmßlasamninginn. Hann breytir Ý raun engu en er ■ˇ skref Ý ßtt til aukins sameiginlegs valds Ý h÷ndum stˇru meginlandsrÝkjanna innan ESB.

Misrß­nar a­ildarvi­rŠ­ur

Vi­ ■essar a­stŠ­ur vinnur Ýslenska stjˇrnkerfi­ a­ a­ild ═slands a­ ESB Ý ˇ■÷kk meirihluta ■jˇ­arinnar. Eftir a­ al■ingi sam■ykkti umsˇkn um a­ild er lßti­ eins og ■a­ sÚ „krafa ■jˇ­arinnar“ e­a jafnvel „rÚttur“ a­ fß a­ grei­a atkvŠ­i um hva­ felst Ý ■vÝ sem Brusselmenn telja hŠfilegt Ý von um a­ sem flestir segi jß vi­ ■vÝ Ý ■jˇ­aratkvŠ­agrei­slu.

═slensk stjˇrnv÷ld tileinku­u sÚr strax leika­fer­ir Brusselmanna me­ ■vÝ a­ tala um „samningavi­rŠ­ur“ ■egar Ý raun er um a­ rŠ­a a­l÷gun a­ regluverki ESB og „sÚrlausnir“ ■egar Ý raun er um a­ rŠ­a tÝmabundna undan■ßgu af hßlfu framkvŠmdastjˇrnar ESB.

═slensk stjˇrnv÷ld hafa ekki lagt fram neina greiningu ß ■rˇun ESB frß ■vÝ a­ sˇtt var um a­ild a­ sambandinu Ý j˙lÝ 2009. UtanrÝkisrß­herra ═slands og forsŠtisrß­herra hafa fagna­ hverju skrefi sem Brusselmenn telja til bj÷rgunar evrunni og lßti­ eins og allur vandi sÚ a­ baki og evran ver­i bara betri og sterkari mynt ■egar ═slendingar fßi a­ njˇta hennar. Ůa­ sem sagt hefur veri­ hÚr Ý ■essum greinaflokki sřnir a­ ■essi greining utanrÝkisrß­herra og forsŠtisrß­herra stenst ekki. Evru-vandinn hefur ekki veri­ leystur.

Hvort sem menn eru hlynntir ESB-a­ild ═slands e­a ekki Šttu allir a­ sjß hve frßleitt er a­ knřja ß um a­ildarvi­rŠ­ur ß ■essu stigi Ý ■rˇun ESB ■egar enginn getur sagt hvert samstarfi­ innan sambandsins ■rˇast.

Mßlsvarar ESB ß ═slandi neita a­ rŠ­a breytingarnar sem or­i­ hafa ß ESB sÝ­an sˇtt var um a­ild sumari­ 2009. Ůeir Štla a­ ganga til ■ingkosninga vori­ 2013 Ý von um a­ ■eir fßi endurnřja­ umbo­ til a­ halda ßfram a­ildarvi­rŠ­um a­ Evrˇpusambandi sem enginn veit hvernig ver­ur og tekur lÝklega stakkaskiptum ß nŠstu ßrum. Ůetta er ekki stefna Ý ■ßgu hagsmuna ═slendinga e­a ═slands heldur rŠ­st h˙n af ESB-blindu af ■vÝ tagi sem l÷ngu er ˙r s÷gunni hjß ÷llum skyns÷mum m÷nnum, meira a­ segja innan Evrˇpusambandsins sjßlfs.

 
Senda ß Facebook  Senda ß Twitter  Vista sem pdf  Prenta

Bj÷rn Bjarnason var ■ingma­ur SjßlfstŠ­isflokksins frß ßrinu 1991 til 2009. Hann var menntamßlarß­herra 1995 til 2002 og dˇms- og kirkjumßlarß­herra frß 2003 til 2009. Bj÷rn var bla­ama­ur ß Morgunbla­inu og sÝ­ar a­sto­arritstjˇri 1979 til 1991.

 
 
Mest lesi­
Fleiri pistlar

Umsˇknarferli Ý andaslitrum - straumhv÷rf hafa or­i­ Ý afst÷­u til ESB-vi­rŠ­na - rÚttur ■jˇ­ar­innar trygg­ur

Ůßttaskil ur­u Ý samskiptum rÝkis­stjˇrnar ═slands og ESB fimmtudaginn 12. mars ■egar Gunnar Bragi Sveinsson utanrÝkis­rß­herra aftenti formanni rß­herrarß­s ESB og vi­rŠ­u­stjˇra stŠkkunarmßla Ý framkvŠmda­stjˇrn ESB brÚf. Textinn sem gildir gagnvart ESB er ß ensku. Ůar segir: äThe Government of...

Grikkir eru ekki sjßlfstŠ­ ■jˇ­

Grikkir eru ekki sjßlfstŠ­ ■jˇ­. Ůeir hafa a­ vÝsu mßlfrelsi vi­ bor­i­ Ý Brussel, sem Ýslenzkir a­ildarsinnar a­ ESB leggja svo miki­ upp ˙r en ß ■ß er ekki hlusta­ og or­ ■eirra hafa engin ßhrif.

LÝfsreynsla Grikkja lřsandi dŠmi um ÷rl÷g smß■jˇ­ar sem gengur inn Ý fj÷lmennt rÝkjabandalag

Ůa­ hefur veri­ frˇ­legt - ekki sÝzt fyrir ■egna smß■jˇ­a - a­ fylgjast me­ ßt÷kum Grikkja og annarra evrurÝkja, sem Ý raun hafa veri­ ßt÷k ß milli Grikkja og Ůjˇ­verja. ═ ■essum ßt÷kum hafa endurspeglast ■eir dj˙pu brestir, sem komnir eru Ý samstarfi­ innan evrurÝkjanna og ■ar me­ innan Evrˇpu­sambandsins.

Umbrotin Ý Evrˇpu geta haft ˇfyrirsjßanlegar aflei­ingar

Ůa­ er nokku­ ljˇst a­ s˙ uppreisn Mi­jar­arhafsrÝkja gegn ■řzkum yfirrß­um innan Evrˇpu­sambandsins, sem Romano Prodi, fyrrum forsŠtis­rß­herra ═talÝu og forseti framkvŠmda­stjˇrnar ESB um skei­, hvatti til fyrir allm÷rgum mßnu­um er hafin. Kveikjan a­ henni ur­u ˙rslit ■ingkosninganna Ý Grikklandi fyrir viku.

 
 
    Um Evrˇpuvaktina     RSS